Przejdź do treści

Poradnik

Metodologia pracy licencjackiej: jak opisać pierwsze badanie

Cztery karty decyzji badawczych połączone z dokumentem analizowanym pod lupą.

Metodologia w pracy licencjackiej ma wyjaśnić, jak zamierzasz odpowiedzieć na pytanie pracy i dlaczego wybrane postępowanie do tego pasuje. Sam zestaw definicji metody, techniki i narzędzia nie opisze Twojego projektu. Potrzebujesz jeszcze konkretnego materiału, zasad jego wyboru oraz sposobu opracowania.

Najłatwiej sprawdzić to na małym przykładzie. Załóżmy, że interesuje Cię informowanie o możliwości zwrotu towaru w instrukcjach sklepów internetowych. Nie wiesz jeszcze, co pokaże analiza. Chcesz przygotować badanie, które da się wykonać i uczciwie opisać. Poniższy projekt jest ćwiczeniem dydaktycznym, a nie gotową procedurą uczelni ani analizą przepisów konsumenckich.

Zacznij od pytania, na które Twój materiał może odpowiedzieć

Ogólny temat „Jakość obsługi w sklepach internetowych” obejmuje znacznie więcej niż tekst na stronie. Do oceny doświadczeń klientów mogłyby być potrzebne inne dane. Jeżeli masz dostęp tylko do instrukcji, zawęź pytanie: jakie informacje o kolejnych czynnościach związanych ze zwrotem zawierają wybrane instrukcje dla klientów?

W tym wariancie analizujesz treść komunikatów, nie rzeczywisty przebieg zwrotów i nie zgodność prawną regulaminów. Wniosek będzie dotyczył tego, co przedstawiono w dokumentach. Nie ocenisz na tej podstawie, czy sklep faktycznie odpowiada szybko ani czy klienci rozumieją instrukcję.

Jeżeli temat nadal jest zbyt szeroki, wróć do poradnika o planie i rolach rozdziałów licencjatu. Układ treści i metodologia są powiązane, ale odpowiadają na różne pytania. Plan organizuje wywód, natomiast opis postępowania pokazuje, skąd wezmą się ustalenia.

Wyjaśnij cel, materiał i granicę odpowiedzi

W metodologii potrzebujesz konkretnego celu badania. W naszym ćwiczeniu byłoby nim rozpoznanie oraz porównanie informacji o czynnościach klienta przedstawionych w określonym zbiorze instrukcji. To cel opisowo-porównawczy. Nie wpisuj zamiast niego „udowodnienia, że instrukcje są niejasne”, ponieważ taki zapis zakłada rezultat przed analizą.

Przemysław Ziółkowski w przewodniku o pracach dyplomowych rozdziela między innymi cel, problemy badawcze, organizację badania i próbę. To użyteczne przypomnienie, że jedna etykieta metody nie zastępuje pozostałych decyzji. Nazwy i układ tej części dostosuj do podejścia metodologicznego oraz wytycznych obowiązujących na swoim seminarium.

Robocza karta projektu

Pytanie: jakie informacje o czynnościach klienta pojawiają się w wybranych instrukcjach zwrotu?

Materiał: publiczne instrukcje sklepów spełniających wcześniej ustalone kryteria.

Postępowanie: uporządkowana analiza treści według zdefiniowanych kategorii.

Rezultat: porównanie zakresu i sposobu przedstawienia informacji w tym zbiorze.

Granica: bez wnioskowania o całym rynku, doświadczeniu klientów i prawnej poprawności dokumentów.

Przygotuj taką kartę własnymi słowami. Jeżeli rubryka z materiałem pozostaje pusta, masz jeszcze pomysł na temat, a nie gotowy projekt. Najpierw sprawdź dostępność źródeł. Czas przeznaczony na samo pisanie rozdziału nie rozwiąże braku danych.

Cel i pytania badawcze: sprawdź, do których masz materiał

Cel nazywa zadanie projektu, pytania wyznaczają potrzebne odpowiedzi, a materiał musi dostarczać informacji do ich uzasadnienia. Rozdział podręcznika Research Methods in Psychology o formułowaniu pytań podkreśla również wykonalność badania: dostęp do uczestników, materiałów, czasu i umiejętności. To punkt do oceny własnego pomysłu, a nie gotowy układ wymagany na każdym kierunku.

Możesz sprawdzić tę spójność jeszcze przed napisaniem całej metodologii. Weź każde pytanie osobno i wskaż zapis, który pozwoli na nie odpowiedzieć. Samo podobieństwo słów w celu i tytule nie wystarczy. Pytanie o motywy potrzebuje innej podstawy niż pytanie o zapisane czynności.

Drugie ćwiczenie: dzienniczki przygotowania do kolokwium

Rozważamy fikcyjny projekt o organizacji samodzielnej nauki w jednym ustalonym tygodniu. W ćwiczeniu dostępne są dzienniczki sześciu wymyślonych osób. Zawierają datę, nazwę czynności, godzinę rozpoczęcia i zakończenia oraz informację o zanotowanej przerwie. Nie zawierają wypowiedzi o powodach wyboru zadań ani wyników kolokwium.

Nie przeprowadzono takiego badania. Liczba sześciu osób służy wyłącznie opisaniu przykładu; nie jest zaleceniem dotyczącym wielkości próby. Sprawdzamy, jakiego rodzaju odpowiedź byłaby możliwa, gdyby właśnie takie informacje rzeczywiście zebrano.

Pytanie 1: jakie czynności zapisywano?

Potrzebny materiał: nazwy i opisy czynności w dzienniczkach.

Możliwe opracowanie: pogrupowanie zapisów według jawnych zasad, na przykład oddzielenie lektury od wykonywania zadań. Przy niejasnym określeniu „powtórka” trzeba ustalić, co faktycznie oznacza zapis, albo zachować jego niejednoznaczność.

Granica odpowiedzi: opis dotyczy zarejestrowanych czynności w tym zbiorze. Nie pokazuje automatycznie wszystkich działań tych osób ani sposobu nauki wszystkich studentów.

Pytanie 2: kiedy i jak długo wykonywano zadania?

Potrzebny materiał: daty, godziny i wspólna reguła uwzględniania przerw.

Możliwe opracowanie: zestawienie zapisanych okresów. W fikcyjnym wpisie od 18:00 do 18:40 z zanotowaną dziesięciominutową przerwą czas między godzinami wynosi 40 minut, a czas po odjęciu tej przerwy 30 minut. Te dwie wartości odpowiadają innym definicjom. Trzeba wybrać i opisać właściwą regułę, zamiast używać ich zamiennie.

Granica odpowiedzi: zapisany czas wykonywania zadań nie mierzy sam w sobie skuteczności ani skupienia. Brak zanotowanej przerwy nie dowodzi, że przerwy nie było. Gdy wpis jest niekompletny, zaznacz brak informacji.

Pytanie 3: dlaczego wybierano właśnie te czynności?

Potrzebny materiał: informacja o powodach wyboru. W opisanym zbiorze jej nie ma.

Decyzja: z dzienniczka nie można dopisać, że ktoś czytał wieczorem z powodu pracy zawodowej albo rozwiązywał zadania ze strachu przed oceną. Są to możliwe wyjaśnienia, których sam zapis czasu nie rozstrzyga.

Granica odpowiedzi: pytanie o motywy pozostaje bez podstawy w tym materiale. Dłuższy opis ani dodatkowy wykres nie uzupełnią tej luki.

Gdy jednego pytania nie da się rozstrzygnąć

Masz dwie różne możliwości do omówienia. Możesz zawęzić cel do opisu zarejestrowanej organizacji nauki i zrezygnować z twierdzeń o motywach. Możesz też zaplanować dodatkowy, rzeczywiście pozyskany materiał odpowiadający pytaniu o powody. Wtedy trzeba ustalić pytania, uczestników, sposób pozyskania oraz uzgodnienia właściwe dla projektu, zanim opiszesz nowy etap jako wykonany.

Nie zastępuj brakującego materiału hipotezą. Zdanie „osoby uczą się wieczorem, ponieważ pracują” nie staje się uzasadnione przez samo nazwanie go hipotezą. Jeśli projekt zmienia się w trakcie, zapisz, kiedy i dlaczego zmieniono pytanie oraz jaki materiał będzie podstawą odpowiedzi. Późniejszej decyzji nie przedstawiaj jako niezmiennego założenia od początku.

Do konsultacji przygotuj jedną kartę: aktualny cel, trzy pytania, dostępne pola dzienniczka i zaznaczoną lukę. Zamiast pytać ogólnie o poprawność metodologii, zapytaj, czy w tym projekcie zawęzić cel, czy pozyskać dodatkowy materiał. Taką decyzję można sprawdzić i odnieść do dalszego opisu.

Opisz wybór dokumentów tak, aby nie był przypadkowy

Nie wystarczy zapisać, że wybrano „kilka popularnych sklepów”. Ustal, jakie cechy decydują o włączeniu do zbioru, z jakiego obszaru pochodzą sklepy i jaki rodzaj dokumentu uznajesz za instrukcję. Dopisz, czy analizujesz samą stronę pomocy, załączony formularz, czy także powiązane komunikaty.

W ćwiczeniu można przyjąć porównanie instrukcji sklepów jednej określonej kategorii, dostępnych w wybranym dniu. Liczba dokumentów musi wynikać z celu, zróżnicowania materiału i możliwości analizy. Nie ma jednej liczby odpowiedniej dla wszystkich licencjatów. Wybór celowy nie zamienia się w reprezentatywną próbę rynku tylko dlatego, że plików jest dużo.

Zachowaj adres dokumentu, datę dostępu i rozpoznawalną kopię wykorzystanej wersji, jeśli sposób pozyskania i użycia na to pozwala. Treści internetowe mogą się zmieniać. Ktoś czytający pracę powinien rozumieć, do którego materiału odnosisz ustalenie, nawet gdy strona wygląda już inaczej.

Ustal, co dokładnie będziesz rozpoznawać w materiale

Pytanie „Czy instrukcja jest dobra?” pozostawia zbyt wiele miejsca na intuicję. W naszym projekcie można badać obecność informacji o sposobie zgłoszenia zwrotu, wymaganych czynnościach i możliwości uzyskania wyjaśnienia. Każdą kategorię trzeba doprecyzować przed opracowaniem całego zbioru.

Załóżmy, że sprawdzasz wskazanie kanału zgłoszenia. Czy sam adres e-mail wystarczy? Czy musi mu towarzyszyć opis, do czego służy? Jak zakodujesz dokument wymieniający kilka kanałów? Odpowiedzi zapisz w roboczej instrukcji analizy. Bez niej łatwo ocenić podobne fragmenty według innych zasad.

Ważne jest również odróżnienie braku informacji od braku dostępu do strony. Pierwsza sytuacja jest ustaleniem dotyczącym odczytanego dokumentu. Druga oznacza ograniczenie zebranego materiału. Nie zapisuj obu jako jednego „nie”, bo później policzysz jako cechę dokumentu coś, czego nie sprawdzono.

Przetestuj sposób analizy na małym fragmencie

Zanim opracujesz wszystkie dokumenty, wybierz niewielki fragment materiału i spróbuj zastosować swoje kryteria. Celem jest sprawdzenie, czy rozumiesz kategorie i potrafisz odnaleźć informacje. Nie traktuj takiej próby jako dowodu rzetelności całego badania ani gwarancji, że niczego nie przeoczysz.

Przykład decyzji: instrukcja zawiera zdanie „w razie pytań skontaktuj się z nami”, lecz nie wskazuje sposobu kontaktu w samym dokumencie. Zapisujesz dokładnie ten stan, zamiast automatycznie uznać pełną informację o kanale kontaktu. Jeśli analiza obejmuje również odnośnik do osobnej strony, trzeba to wcześniej określić w zakresie materiału.

Po próbie popraw niejasne definicje kategorii i zanotuj zmianę. Jeśli kategoria otrzymała nowe znaczenie, wróć do wcześniejszych dokumentów i opracuj je ponownie według tej samej wersji zasad. Nie łącz ocen wykonanych na różnych podstawach bez wyjaśnienia. To małe zadanie organizacyjne oszczędza późniejszego poprawiania całego rozdziału wynikowego.

A jeśli chcesz przeprowadzić ankietę zamiast analizy dokumentów?

Ankieta pozwoliłaby zadać inne pytanie, na przykład o deklarowane doświadczenia osób, które ostatnio zwracały produkt. Wtedy materiałem stałyby się odpowiedzi uczestników, a nie same instrukcje. Potrzebujesz uzasadnionego doboru osób, narzędzia, informacji dla uczestnika i planu opracowania odpowiedzi.

Nie wybieraj ankiety wyłącznie dlatego, że łatwo udostępnić formularz. Zastanów się, kto może odpowiedzieć z własnego doświadczenia i do kogo dotrze zaproszenie. Wpis w mediach społecznościowych nie jest sam w sobie losowym doborem próby. Opisuj rzeczywisty sposób rekrutacji, a zasięg wniosków dostosuj do tego, jaki materiał uzyskano.

Niezależnie od metody sprawdź zasady etyczne i wymagane uzgodnienia przed rozpoczęciem pozyskiwania materiału. Nie zbieraj nazwisk, danych o zdrowiu czy identyfikujących opisów tylko dlatego, że formularz ma wolne pole. Zakres informacji powinien służyć celowi projektu, a sposób postępowania odpowiadać właściwym wymaganiom.

Nie dopisuj hipotezy do projektu, który jej nie potrzebuje

Nie każdy licencjat ma ten sam charakter. Pytanie o to, jakie elementy zawiera określony zbiór dokumentów, może prowadzić do badania opisowego bez hipotezy przyczynowej. To nie oznacza rezygnacji z rygoru. Nadal trzeba uzasadnić dobór materiału, kategorie i tok analizy.

Gdy projekt rzeczywiście obejmuje sprawdzenie przewidywanej zależności, hipoteza powinna być związana z pojęciami i informacją możliwą do zebrania. Nie formułuj zdania o wpływie instrukcji na zachowanie klientów, jeśli nie badano ich zachowania. Przed uruchomieniem projektu omów wymagany układ pytań i hipotez z promotorem.

Oddziel opis postępowania od wyników i oceny

W metodologii wyjaśniasz, co i jak zrobiono. W wynikach przedstawiasz ustalenia. Przy interpretacji rozważasz ich znaczenie i ograniczenia. Nie wstawiaj do opisu kryteriów informacji, że „większość sklepów wypadła źle”, jeżeli dopiero później pokazujesz analizę. Zasada wyboru materiału nie może być uzależniona od tego, czy dany dokument pasuje do oczekiwanej tezy.

W pierwszej wersji rozdziału korzystaj ze swojego zapisu czynności, a nie z pamięci. Podaj rzeczywiste daty, wykorzystany materiał i zastosowane rozwiązania. Jeśli plan został zmieniony, opisz ważne zmiany zgodnie z przebiegiem projektu. Nie przedstawiaj niewykonanego etapu jako elementu badania tylko dlatego, że pozostał w konspekcie.

Co sprawdzić przed przekazaniem metodologii promotorowi?

  • Czy pytanie pracy odpowiada informacjom, które rzeczywiście uzyskasz?
  • Czy wiadomo, dlaczego włączono właśnie te dokumenty lub osoby?
  • Czy kategorie i sposób zapisu są wystarczająco jasne?
  • Czy próba zastosowania zasad ujawniła sytuacje niejednoznaczne?
  • Czy plan analizy i granica wniosków pasują do materiału?
  • Czy opisano rzeczywisty przebieg i potrzebne uzgodnienia?

Zaznacz jedną najważniejszą nierozstrzygniętą decyzję i pokaż konkretny fragment materiału. Taka rozmowa będzie bardziej użyteczna niż ogólne pytanie, czy „metodologia jest dobra”. Kiedy projekt jest ustalony, poradnik o planowaniu czasu na licencjat pomoże rozłożyć analizę, pisanie i poprawki na rzeczywiste zadania.


Materiał do pracy własnej

Karty pierwszego badania

Cztery karty A4 do wydruku i ręcznych notatek: pytania i materiał, odczyt wyniku, opracowanie wywiadu oraz dziennik rekrutacji. Przykłady fikcyjne.

PDF69 KB

Pobierz PDF

Najczęstsze pytania

Czy każda praca licencjacka wymaga ankiety?

Nie. Metoda wynika z pytania pracy, dostępnego materiału i uzgodnionego charakteru projektu. Możliwa bywa analiza dokumentów, tekstów, przypadku lub literatury. Konkretny sposób postępowania należy dopasować do wytycznych i ustaleń z promotorem.

Czy metodologia licencjatu może zawierać wyłącznie definicje metod?

Definicje nie opisują całego projektu. Potrzebne są także pytanie lub cel, rzeczywisty materiał, uzasadnienie jego doboru, zastosowane postępowanie, sposób opracowania i ograniczenia. Układ należy dostosować do projektu i wytycznych.

Bibliografia i materiały do dalszej pracy

  • Ziółkowski P., Jak pisać prace dyplomowe, licencjackie, magisterskie i podyplomowe? Przewodnik dla studentów, Wydawnictwo Wyższej Szkoły Gospodarki, Bydgoszcz 2017. Wykorzystano rozróżnienie elementów projektu przedstawionych w części metodologicznej, rozdziały 8-12.
  • Price P. C., Jhangiani R. S., Chiang I.-C. A. (2015), Research Methods in Psychology - 2nd Canadian Edition, BCcampus. Rozdział Generating Good Research Questions, części o pytaniu możliwym do zbadania i wykonalności. https://opentextbc.ca/researchmethods/chapter/generating-good-research-questions/
  • Przykład analizy instrukcji sklepów, robocze kategorie i pytania kontrolne są autorskim ćwiczeniem. Nie stanowią gotowego narzędzia oceny prawnej ani wyników badania sklepów. Dzienniczki nauki, ich liczba, wpis z godzinami oraz mapa trzech pytań również są autorskim, fikcyjnym ćwiczeniem.