Przejdź do treści

Poradnik

Źródło obcojęzyczne w licencjacie: tłumaczenie cytatu a własne omówienie

Otwarta książka obcojęzyczna na pulpicie stoi obok notesu z polskimi notatkami z lektury.

Czytasz artykuł po angielsku, lecz licencjat piszesz po polsku. Zanim ujmiesz przetłumaczone zdanie w cudzysłów, ustal, co robisz: przekładasz fragment samodzielnie, omawiasz jego sens czy cytujesz opublikowane tłumaczenie. Od tego oraz od przyjętego stylu zależy sposób oznaczenia.

Nie istnieje jeden dopisek, który pasuje do wszystkich uczelni i systemów cytowania. Ważne, aby czytelnik rozpoznał autora myśli, wykorzystaną wersję i charakter Twojego zapisu. Równie ważne jest to, czy polskie zdanie mówi dokładnie tyle, na ile pozwala oryginał.

Rozdziel trzy sytuacje jeszcze w notatce

  • Własne omówienie: przedstawiasz ustalenie autora w polskim zdaniu podporządkowanym własnemu argumentowi.
  • Własny przekład krótkiego fragmentu: sam dobierasz polskie odpowiedniki obcego tekstu. Sposób jego traktowania zależy od standardu.
  • Cytat z wydanego tłumaczenia: przytaczasz brzmienie z rozpoznawalnej publikacji, które można sprawdzić w tej wersji.

W każdej sytuacji myśl pochodząca ze źródła wymaga właściwego odwołania. Samodzielne przełożenie nie czyni Cię autorem ustalenia. Z kolei nazwisko tłumacza nie powinno zastępować nazwiska autora przy przypisywaniu mu argumentu.

Jeżeli zapisujesz w notatkach obcy fragment dosłownie, wyraźnie go oznacz i dopisz lokalizację. Osobno zachowaj polskie omówienie. Po kilku tygodniach nie powinno być wątpliwości, co jest przepisanym oryginałem, a co własnym komentarzem.

Sprawdź konkretną regułę wybranego stylu

Oficjalna wskazówka APA Style traktuje własny krótki przekład jako parafrazę, nie cytat dosłowny. Przewiduje odwołanie do autora i daty oraz zaleca wskazanie strony, jeśli jest dostępna. Nie stosuje się wówczas cudzysłowu jak przy dosłownym cytacie z oryginału [1].

Ta reguła dotyczy APA. Jeśli Twój kierunek przyjął inny standard albo szczegółowe wymagania dotyczące przekładów, sprawdź je bezpośrednio. Nie łącz samowolnie formuł z kilku znalezionych poradników. Przykładowo rada „każde własne tłumaczenie w cudzysłowie i z dopiskiem” nie opisuje przytoczonego rozwiązania APA.

Inna sytuacja występuje, gdy przytaczasz gotowe, wydane tłumaczenie. APA rozróżnia je od własnego przekładu i odsyła do opisu wykorzystanej wersji [1]. Nie przypisuj swojego polskiego zdania opublikowanemu tłumaczowi, jeśli w jego książce tego zdania nie sprawdzono.

Przekładaj całe twierdzenie, także jego ograniczenia

Najłatwiej zauważyć błąd w rzeczowniku. Trudniej dostrzec zniknięcie słowa „może”, negacji albo ograniczenia do określonej grupy. W naukowym akapicie te elementy bywają ważniejsze niż eleganckie brzmienie.

Autorski przykład językowy

Poniższe zdanie wymyślono do ćwiczenia; nie pochodzi z publikacji ani badania: „In this sample, access to guidance was associated with confidence, but the study did not establish causation”.

Polskie omówienie powinno zachować trzy elementy: zakres tej próby, współwystępowanie dostępu do wskazówek i pewności oraz brak ustalenia przyczynowości. Zapis „Instrukcje zwiększają pewność studentów” gubi wszystkie te granice.

Możliwa notatka robocza: „W opisanej próbie dostęp do wskazówek wiązał się z pewnością, jednak projekt nie pozwalał ustalić zależności przyczynowej”. To tylko demonstracja zachowania sensu. Nie wolno użyć jej jako wyniku rzeczywistej literatury.

We własnej pracy porównuj przekład z pełnym zdaniem oraz potrzebnym otoczeniem. Słowo „sample” nie oznacza automatycznie wszystkich studentów, a „associated” nie staje się dowodem wpływu po przetłumaczeniu.

Termin nie zawsze ma jeden oczywisty odpowiednik

Sprawdź, jak pojęcie jest używane w polskiej literaturze Twojej dziedziny. Słowo znane z języka codziennego może mieć w badaniu węższe znaczenie. Nie zmieniaj nazwy konstruktu na atrakcyjniejszy synonim, jeśli utrudnia to odnalezienie definicji i rozpoznanie narzędzia.

Przy pierwszym wprowadzeniu możesz - zgodnie z zasadami pracy - podać termin oryginalny obok przyjętego polskiego odpowiednika. Następnie używaj nazwy konsekwentnie. Gdy dwaj autorzy rozumieją podobny termin inaczej, wyjaśnij różnicę zamiast wygładzać ją przekładem.

Nie wynajduj polskiej nazwy istniejącego kwestionariusza i nie przedstawiaj własnego przekładu pozycji jako zweryfikowanej adaptacji. Omówienie artykułu i przygotowanie narzędzia do zbierania danych są różnymi zadaniami.

Sprawdź odwołanie do wykorzystanej wersji

Przy źródle czytanym w oryginale zachowaj dane oryginału. Przy opublikowanym przekładzie ustal właściwe wydanie, tłumacza i pozostałe dane wymagane w stylu. Numer strony musi odpowiadać temu egzemplarzowi, z którego pochodzi przytoczenie.

Nie dopisuj lokalizatora, którego nie sprawdzono. Jeśli tekst ma numery akapitów albo inne oznaczenie zamiast paginacji, zastosuj rozwiązanie dopuszczone w standardzie. Sam brak stron nie uprawnia do wymyślenia numeru.

Gdy obcojęzyczny autor opisuje jeszcze inne źródło, rozpoznaj pośrednictwo. Przetłumaczenie omówienia nie oznacza dostępu do tamtej pierwotnej publikacji. To osobny problem wyjaśniony w poradniku „Cytowanie pośrednie w licencjacie: co zrobić, gdy znasz źródło tylko z innej publikacji”.

Zrób kontrolę znaczenia przed wygładzeniem polskiego zdania

W ćwiczeniowym zdaniu o dostępie do wskazówek zaznacz osobno podmiot, rodzaj relacji i zastrzeżenie. Następnie porównaj z polskim zapisem trzy krótkie odpowiedzi: kogo dotyczy twierdzenie, co ustalono i czego nie ustalono. Ten autorski sposób kontroli nie jest testem jakości tłumaczenia, lecz pomaga wskazać miejsce wymagające lektury lub konsultacji.

  1. Podmiot i zakres. „In this sample” pozostaje ograniczeniem do opisanej próby. Nie dopisuj studentów, pracowników ani mieszkańców, jeśli nie wynikają z otoczenia zdania.
  2. Nazwa zjawiska. Ustal, co znaczy „confidence” w tym tekście. Pewność odpowiedzi, przekonanie o własnej sprawności i zaufanie do instytucji nie są wymiennymi nazwami. W naszym krótkim zdaniu brakuje kontekstu rozstrzygającego tę kwestię.
  3. Rodzaj odpowiedzi. Zachowaj „wiązał się”, jeżeli źródło opisuje związek. Zamiana na „powodował” zwiększa siłę twierdzenia.
  4. Negacja. Ostatnia część wyraźnie nie ustala przyczynowości. Nie wolno jej usunąć, a potem utrzymywać, że skrót zachowuje pełny sens.
  5. Lokalizacja. Sprawdź fragment w publikacji, z której rzeczywiście korzystasz. To dopiero pozwala rozstrzygnąć niejasną nazwę i prawidłowo wskazać podstawę.

Wynikiem tej kontroli może być także decyzja „jeszcze nie tłumaczę ostatecznie, potrzebuję definicji z wcześniejszego akapitu”. To lepsza informacja robocza niż płynne zdanie zawierające zgadnięty konstrukt. Przy źródle opisującym kilka badań sprawdź dodatkowo, którego z nich dotyczy wybrany fragment.

Po redakcji przeczytaj polski akapit bez oryginału. Czy wynika z niego właściwe ograniczenie? Potem wróć do źródła i porównaj odwołanie. Samo tłumaczenie wsteczne nie dowodzi zgodności: można odtworzyć podobne angielskie słowa, a nadal nie zachować funkcji twierdzenia w argumentacji autora.

Narzędzie tłumaczące nie zwalnia z lektury

Po tłumaczeniu automatycznym porównaj nazwy, liczby, zaprzeczenia i zakres wniosku. Jeśli nie rozumiesz oryginału na tyle, by wykonać to sprawdzenie, oznacz fragment do konsultacji. Płynność polskiego zdania nie jest dowodem zgodności.

Nie wysyłaj do narzędzia materiału, którego nie możesz w ten sposób udostępniać. Wybór narzędzia i zasady ujawnienia jego użycia trzeba odnieść do wymagań projektu. W tym poradniku nie zakładamy, że każda uczelnia dopuszcza taki sam zakres pomocy.


Czy parafraza w licencjacie wymaga przypisu?

Tak, kiedy przedstawiasz myśl lub ustalenie pochodzące z cudzej pracy. Własne słowa nie zmieniają pochodzenia tej treści. Zastosuj odsyłacz zgodny z przyjętym systemem i podaj źródło w bibliografii.

Co zrobić, jeśli nie znam numeru strony wykorzystanego fragmentu?

Trzeba odszukać fragment w użytej publikacji i sprawdzić właściwe oznaczenie strony. Nie dopisujemy numerów z pamięci ani na podstawie podobnego wydania.

Bibliografia i zakres wykorzystania

  1. Adams A. (2022, 21 listopada). How to cite your own translations. APA Style. URL: https://apastyle.apa.org/blog/cite-your-own-translations