Przejdź do treści

Poradnik

Bibliografia w pracy licencjackiej: sprawdź przypisy i źródła

Odwołanie w tekście połączone z wpisem bibliografii, z niebieską lupą i żółtym zaznaczeniem

Bibliografia w pracy licencjackiej powinna pozwolić odnaleźć źródła, na których opierasz tekst. Sama równa lista nazwisk nie wystarczy, jeśli przy cytacie brakuje publikacji, rok różni się od wpisu na końcu albo podana strona prowadzi do innego fragmentu. Przed oddaniem licencjatu sprawdź połączenie między odwołaniami, bibliografią i rzeczywiście wykorzystanym materiałem.

Poniższe ćwiczenia pokazują kontrolę roboczego pliku na przykładzie rzeczywistych polskich publikacji.

Najpierw ustal zasady zapisu obowiązujące w Twojej pracy

Otwórz aktualne wytyczne wydziału i ustalenia z promotorem. Sprawdź, czy masz stosować przypisy dolne, odsyłacze autor-rok, oznaczenia numeryczne czy inny wskazany sposób. Ważne są także zasady kolejności pozycji oraz wymagane dane. Zachowaj tę samą konwencję w całym dokumencie.

W polskim opracowaniu APA 7 odsyłacze w tekście łączą się z wykazem cytowanych publikacji1. To konkretny standard, a nie instrukcja dla każdego licencjatu. Jolanta Szczepaniak rozróżnia wykaz wykorzystanych źródeł i szersze zestawienia literatury2. Dlatego nie usuwaj pozycji ani nie zmieniaj sposobu cytowania tylko dlatego, że w cudzej pracy wygląda to inaczej.

Przejdź od tekstu do bibliografii, a potem w drugą stronę

Zachowaj kopię aktualnego pliku. Zacznij od jednego rozdziału i oznacz każde wykorzystanie cudzej treści: cytat, omówienie, dane oraz źródło ilustracji. Przy każdym odwołaniu znajdź odpowiedni wpis w bibliografii i publikację, z której korzystałeś. Zapisz braki w komentarzach do konkretnych miejsc.

Następnie przejrzyj listę na końcu pracy. Sprawdź, do czego służy każda pozycja i czy można ją powiązać z tekstem. Ten ruch w obie strony pomaga znaleźć zarówno brakujące wpisy, jak i pozycje pozostawione po usuniętych akapitach. Szerszy wykaz literatury oceniaj zgodnie z przyjętymi zasadami, z zachowaniem różnicy między źródłem wykorzystanym a polecanym.

Wpis jest, ale nie wiadomo, gdzie go wykorzystano

W roboczej bibliografii masz książkę Szczepaniak z 2019 roku, lecz wyszukiwanie nazwiska nie pokazuje jej w rozdziale. Sprawdź także przypisy skrócone i odwołania numeryczne. Jeżeli fragment został usunięty, ustal, czy pozycja nadal należy do wymaganego wykazu. Nie dopisuj przypisu do przypadkowego zdania tylko po to, żeby zachować książkę na liście.

Przy parafrazie źródło również musi być rozpoznawalne. Sposób opracowania cudzej myśli przećwiczysz w poradniku Cytat, parafraza i streszczenie w pracy licencjackiej: trzy różne zastosowania. Tutaj kontrolujesz to, czy właściwe odwołanie prowadzi do właściwej publikacji.

Sprawdź, czy opis dotyczy tego samego wydania

Porównaj nazwiska, tytuł, rok i oznaczenie wydania z egzemplarzem wykorzystanym podczas pisania. Nie polegaj wyłącznie na nazwie pobranego pliku. Książka może mieć nowe wydanie, artykuł podobny tytuł, a ten sam autor kilka prac z jednego roku.

Przy każdym podejrzanym wpisie otwórz stronę tytułową książki, dane wydawnicze albo pierwszą stronę artykułu. W katalogu biblioteki lub na stronie wydawcy możesz potwierdzić opis. Taki rekord pomaga zidentyfikować publikację, lecz nie zastępuje lektury wykorzystanego fragmentu.

W APA prace tych samych autorów z jednego roku rozróżnia się literami. Oznaczenia muszą być zgodne w odsyłaczach i bibliografii3. Sprawdź wszystkie wystąpienia.

Notatka „APA 2022” nie identyfikuje książki

W folderze masz opracowanie Skiminy, Harasimczuk i Cieciucha, lecz w roboczej liście tylko zapis „APA 2022”. Otwórz stronę tytułową i informacje wydawnicze. Uzupełnij opis rzeczywistej publikacji. Nazwa standardu nie powinna zastąpić tytułu książki, ponieważ nie pokazuje, z którego polskiego opracowania korzystasz.

Przy cytacie odnajdź fragment w źródle

Otwórz publikację i odszukaj przytoczone słowa. Porównaj ich brzmienie, granice cytatu i podane miejsce. W APA 7 przy dosłownym przytoczeniu wskazuje się stronę lub odpowiedni lokalizator, gdy tekst nie ma numerowanych stron4. Szczegóły zapisu dopasuj do swojego standardu.

Strona w czytniku PDF i strona publikacji

W wykorzystanym tutaj pliku polskich standardów APA 7 strona oznaczona w książce numerem 20 jest dwudziestą pierwszą stroną PDF. To różne oznaczenia. Sprawdź numer widoczny w publikacji, zamiast automatycznie przepisywać licznik czytnika. Po zmianie pliku lub wydania wykonaj kontrolę ponownie.

Jeżeli nie możesz znaleźć cytatu, oznacz problem do wyjaśnienia. Sprawdź użyty egzemplarz i notatki z lektury. Przypadkowy numer strony lub podobny fragment w innym wydaniu nie naprawi braku potwierdzenia.

Oddziel przeczytaną publikację od źródła poznanego pośrednio

W artykule naukowym możesz przeczytać omówienie starszej książki. Nazwisko jej autora w tekście i opis w bibliografii artykułu nie oznaczają, że korzystałeś z tej książki bezpośrednio. W notatkach zaznacz, co rzeczywiście otworzyłeś i przeczytałeś.

W APA przy cytowaniu pośrednim do bibliografii trafia przeczytane źródło wtórne5. Po uzyskaniu oryginału porównaj treść przed zmianą odwołania. Pomaga w tym Jak czytać artykuł naukowy do licencjatu: od abstraktu do ograniczeń.

Rozpoznaj rodzaj publikacji przed poprawianiem wpisu

Książka, artykuł w czasopiśmie, rozdział pracy zbiorowej i tekst na stronie internetowej mają inne dane identyfikacyjne. Sam fakt pobrania PDF z internetu nie sprawia, że artykuł staje się zwykłą stroną internetową. Schematy tych rodzajów publikacji rozróżniają także polskie standardy APA 76.

Przy artykule sprawdź czasopismo i oznaczenie numeru. Przy rozdziale ustal autora wykorzystanej części oraz dane książki, w której ją opublikowano. Przy tekście internetowym rozpoznaj tytuł, autora lub instytucję i dostępną datę. Zapis uzupełniaj na podstawie źródła, a brakujące dane oznaczaj według przyjętych zasad.

DOI, jeśli publikacja go ma, pomaga potwierdzić jej tożsamość. Porównaj rekord z tytułem i autorami. Nie przenoś identyfikatora z podobnego artykułu. Dwa wpisy opisujące ten sam dokument warto połączyć, ale wcześniej sprawdź, czy nie dotyczą różnych wydań lub wersji.

Zamknij kontrolę konkretnymi poprawkami

Po przejrzeniu rozdziału podziel zaznaczone miejsca według potrzebnej czynności. To może być uzupełnienie opisu, odnalezienie strony, potwierdzenie wydania lub wyjaśnienie źródła pośredniego. Każdy komentarz powinien wskazywać miejsce w pracy i materiał potrzebny do sprawdzenia.

  • Odwołania do wykorzystanych publikacji prowadzą do odpowiednich wpisów.
  • Wpisy opisują rzeczywiste źródła i wykorzystane wydania.
  • Cytaty można odnaleźć we wskazanych miejscach.
  • Źródła poznane pośrednio są oznaczone zgodnie z przyjętymi zasadami.
  • Rodzaj publikacji i wymagane dane zostały rozpoznane.
  • Cały dokument zachowuje uzgodniony sposób zapisu.

Na końcu zaktualizuj odwołania i bibliografię w finalnej wersji pliku. Sprawdź również fragmenty przeniesione między rozdziałami. Automatyczny menedżer źródeł może ułatwiać zapis, ale wpisane do niego błędne dane nadal wymagają poprawy.

Pytania o przypisy i źródła

Co zrobić, jeśli nie znam numeru strony wykorzystanego fragmentu?

Trzeba odszukać fragment w użytej publikacji i sprawdzić właściwe oznaczenie strony. Nie dopisujemy numerów z pamięci ani na podstawie podobnego wydania.

Czy wszystkie pobrane publikacje powinny znaleźć się w bibliografii?

Nie. Bibliografia dokumentuje rzeczywiście wykorzystane źródła, zgodnie z przyjętym standardem. Lista pobranych albo znalezionych tytułów nie jest automatycznie bibliografią pracy.

Czy parafraza w licencjacie wymaga przypisu?

Tak, kiedy przedstawiasz myśl lub ustalenie pochodzące z cudzej pracy. Własne słowa nie zmieniają pochodzenia tej treści. Zastosuj odsyłacz zgodny z przyjętym systemem i podaj źródło w bibliografii.

Bibliografia i przypisy

  1. Skimina E., Harasimczuk J., Cieciuch J., Podstawowe standardy edytorskie naukowych tekstów psychologicznych w języku polskim na podstawie reguł APA 7, Wydawnictwo Liberi Libri, Warszawa 2022. Wykorzystany fragment: s. 20, 84. Powrót do tekstu
  2. Szczepaniak J., Przygotowanie redakcyjne pracy dyplomowej, Wydawnictwo Politechniki Łódzkiej, Łódź 2019. Wykorzystany fragment: s. 133, 135. Powrót do tekstu
  3. Skimina E., Harasimczuk J., Cieciuch J., dz. cyt., s. 25. Powrót do tekstu
  4. Skimina E., Harasimczuk J., Cieciuch J., dz. cyt., s. 28. Powrót do tekstu
  5. Skimina E., Harasimczuk J., Cieciuch J., dz. cyt., s. 25-26. Powrót do tekstu
  6. Skimina E., Harasimczuk J., Cieciuch J., dz. cyt., s. 80-84. Powrót do tekstu