Przejdź do treści

Poradnik

Jak czytać artykuł naukowy do licencjatu: od abstraktu do ograniczeń

Lupa nad zaznaczonym fragmentem artykułu naukowego - ilustracja do poradnika

Zanim wykorzystasz artykuł naukowy w licencjacie, sprawdź, co autor zrobił i na jakiej podstawie wyciąga wnioski. Abstrakt pomoże Ci rozpoznać temat. W pełnym tekście sprawdź cel publikacji, wykorzystany materiał, sposób analizy i znaczenie wyników.

Przejdziemy przez polski artykuł Krzysztofa Błońskiego z 2023 roku, Wykorzystanie netnografii w procesie budowy kwestionariusza ankietowego na podstawie badania minimalizmu konsumentów. Przykład pokazuje czytanie jednego pełnego tekstu. Nie jest instrukcją prowadzenia netnografii ani gotowym kwestionariuszem do Twojego badania.

Pierwsza lektura: nazwij zadanie autora

Najpierw przeczytaj tytuł, streszczenie i część wprowadzającą. Spróbuj określić, czy autor przedstawia wynik badania zjawiska, porównuje podejścia, czy pokazuje sposób wykonania pewnego zadania. Te funkcje mogą współwystępować, lecz nie są tożsame.

W wybranym artykule główne zadanie polega na pokazaniu, jak wyniki wywiadów i lektura mogą pomóc w budowaniu pytania ankietowego1. Nie warto więc od początku szukać odpowiedzi na pytanie, jaki odsetek wszystkich konsumentów jest minimalistami. Taki wynik nie odpowiada celowi publikacji.

Zapisz jednym zdaniem: „Czytam tekst, który pokazuje…”. Jeżeli Twoja notatka kończy się tylko hasłem „minimalizm”, wróć do celu. Ten sam temat może pojawiać się w artykule o motywacjach, skali pomiarowej lub zachowaniach konsumentów. Inaczej wykorzystasz każdą z tych publikacji.

Metodyka: co było materiałem i co z nim zrobiono

Przejdź do części opisującej sposób pracy. Wyodrębnij pozyskany materiał i czynności autora. Nie traktuj jednego słowa z tytułu, na przykład „netnografia”, jako wystarczającego opisu całego projektu.

Błoński opisuje materiał z 13 wywiadów z osobami zaangażowanymi w minimalizm oraz zestawienie wypowiedzi o tym pojęciu z literaturą2. To informacja o drodze do proponowanego pytania, a nie opis zakończonego badania ankietowego dużej populacji.

Po lekturze metodyki sprawdź, czy potrafisz odpowiedzieć:

  • Które informacje pochodzą od uczestników, a które z publikacji?
  • Jak autor powiązał oba rodzaje materiału?
  • Jaki rezultat miały przynieść opisane czynności?
  • Co trzeba byłoby jeszcze zrobić, aby odpowiedzieć na inne pytanie?

Jeśli w swoim licencjacie chcesz powołać się na badanie, zachowaj te różnice. „Wykorzystano wywiady do opracowania pytania” nie znaczy „przeprowadzono ankietę i potwierdzono właściwości narzędzia”.

Wyniki: oddziel materiał uczestników od propozycji autora

Przeczytaj część z wypowiedziami, a następnie fragment dotyczący konstrukcji pytania. Zwróć uwagę, kiedy tekst przechodzi od prezentacji materiału do decyzji o sposobie jego wykorzystania. Numer lub nagłówek sekcji może pomagać, lecz o funkcji fragmentu decyduje jego treść.

Autor wyróżnia sześć grup wypowiedzi o rozumieniu minimalizmu, a następnie proponuje pytanie półotwarte3. Są to dwa powiązane etapy. Kategoryzacja przedstawia uporządkowanie materiału; proponowana postać pytania jest dalszą decyzją badawczą.

W ćwiczeniu nie musisz przepisywać wszystkich kategorii i całego pytania. Wystarczy wskazać, gdzie można sprawdzić przejście między nimi. Zapytaj: „Który fragment pokazuje podstawę danej odpowiedzi?” oraz „Czy propozycja zostawia miejsce na wypowiedź spoza wyróżnionych wariantów?”.

Takie czytanie uczy śledzenia uzasadnienia. Pozwala również zauważyć, że pojedynczy cytat uczestnika, kategoria analityczna i wniosek autora pełnią różne role. Cytat nie jest samodzielnym podsumowaniem całego badania.

Wnioski: przeczytaj je razem z tym, co opisano wcześniej

W końcowej części sprawdź, czy wniosek odnosi się do zadania z początku tekstu. Następnie wróć do opisu materiału. Nie pozwól, by ogólnie sformułowana korzyść przesłoniła warunki projektu.

Błoński wskazuje, że zbudowanie pytania nie zamyka procesu przygotowania i weryfikowania instrumentu4. Po przeczytaniu całego tekstu nie można więc traktować przedstawionej propozycji jako gotowego, zweryfikowanego narzędzia do dowolnego licencjatu.

To ważna granica zastosowania publikacji. Możesz wykorzystać ją do zrozumienia uzasadniania pytań, a jej rozwiązania rozpatrywać w odpowiednim kontekście. Nie powinieneś dopisywać autorowi walidacji, której w tym artykule nie przedstawia.

Jak rozpoznawać ograniczenia, także gdy nie ma osobnego nagłówka

Nie każdy artykuł ma sekcję nazwaną „Ograniczenia”. Sprawdzaj je podczas całej lektury: zakres materiału, warunki pozyskania danych i etap procesu badawczego. Ograniczenie może być widoczne w metodyce lub we wskazaniu dalszych zadań.

W naszym ćwiczeniu pomocne jest rozdzielenie trzech pytań: czy wywiady pozwalają poznać sposoby rozumienia pojęcia, czy projekt pokazuje udział tych sposobów w całej populacji i czy opisane pytanie zostało sprawdzone jako instrument. Każde potrzebuje innej podstawy.

Na tej podstawie sformułuj własną granicę wykorzystania źródła: „Korzystam z artykułu jako przykładu przejścia od materiału jakościowego do propozycji pytania. Nie wykorzystuję go jako pomiaru rozpowszechnienia minimalizmu”. Jest to opis roli publikacji w Twojej argumentacji.

Druga lektura: śledź jeden argument przez cały artykuł

Wybierz jedno ustalenie z końca publikacji i prześledź jego podstawę. Poszukaj fragmentu metodyki oraz materiału, z którego wynika. Zapisz miejsca, które trzeba przeczytać razem. Dzięki temu notatka nie ogranicza się do wyrwanego z kontekstu zdania.

Przy wybranym artykule można sprawdzić drogę od różnych sposobów rozumienia pojęcia do propozycji wariantów odpowiedzi. Twoje zadanie nie polega na ogłoszeniu, że autor ma rację we wszystkim. Polega na zrozumieniu, jaki materiał i jakie decyzje tworzą argument.

Kiedy napotkasz odwołanie do innej publikacji, rozpoznaj pośrednictwo. Artykuł Błońskiego zawiera także omówienia prac innych autorów. Nie zapisuj ich w swoim licencjacie tak, jakbyś osobiście przeczytał oryginały. Sposoby wykorzystania konkretnego fragmentu wyjaśnia poradnik o cytacie, parafrazie i streszczeniu źródła.

Ćwiczenie po lekturze: sześć zdań własnymi słowami

Zamknij tekst i dokończ zdania. Następnie otwórz go ponownie, sprawdź znaczenie oraz dopisz właściwe strony do swoich notatek.

  1. Autor postawił sobie zadanie…
  2. Wykorzystał materiał pochodzący z…
  3. Z materiałem zrobił…
  4. Na tej podstawie przedstawił…
  5. Projekt nie rozstrzyga…
  6. W mojej pracy publikacja może pomóc w…

Jeśli dwa ostatnie zdania są trudne, nie szukaj bardziej efektownego streszczenia. Wróć do metodyki i zakończenia. Brak odpowiedzi często wskazuje, że rozumiesz temat, lecz jeszcze nie zakres ustaleń.

Czy każdy artykuł czyta się w tej samej kolejności?

Tekst empiryczny, esej teoretyczny i przegląd mogą mieć inny układ. W teoretycznej publikacji zamiast szukać grupy badanej, śledzisz przesłanki, definicje i przebieg argumentacji. W przeglądzie ważny staje się sposób doboru oraz porównania publikacji.

Zachowaj pytania o cel, podstawę i granice, ale dopasuj je do rodzaju tekstu. Podczas przygotowywania streszczenia własnego licencjatu też trzeba jasno pokazać jego rzeczywisty charakter. Przykłady znajdziesz w poradniku o streszczeniu pracy i słowach kluczowych.

Czy sam abstrakt wystarczy do opisania wyników artykułu?

Abstrakt pomaga rozpoznać cel i kierunek publikacji. Szczegóły materiału, postępowania oraz ograniczeń sprawdź w pełnym tekście, zanim przedstawisz konkretne ustalenie w licencjacie.

Czy każdy artykuł naukowy ma część z metodą i wynikami?

Nie. Tekst empiryczny, teoretyczny i przeglądowy może mieć inny układ. Dopasuj pytania do rodzaju publikacji, zachowując kontrolę celu, podstawy argumentu i granic ustaleń.

Co zapisać po przeczytaniu pełnego artykułu?

Własnymi słowami opisz zadanie autora, wykorzystany materiał, sposób opracowania, główne ustalenie i ograniczenia. Wskaż też, do czego publikacja jest potrzebna w Twojej pracy. Po ponownym sprawdzeniu tekstu dodaj właściwe strony.

Bibliografia i przypisy

  1. Błoński K., Wykorzystanie netnografii w procesie budowy kwestionariusza ankietowego na podstawie badania minimalizmu konsumentów, „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie” 2023, nr 1(999), s. 135-149. Wykorzystany fragment: s. 139. Powrót do tekstu
  2. Błoński K., Wykorzystanie netnografii w procesie budowy kwestionariusza ankietowego na podstawie badania minimalizmu konsumentów, „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie” 2023, nr 1(999), s. 135-149. Wykorzystany fragment: s. 139-140. Powrót do tekstu
  3. Błoński K., Wykorzystanie netnografii w procesie budowy kwestionariusza ankietowego na podstawie badania minimalizmu konsumentów, „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie” 2023, nr 1(999), s. 135-149. Wykorzystany fragment: s. 142-145. Powrót do tekstu
  4. Błoński K., Wykorzystanie netnografii w procesie budowy kwestionariusza ankietowego na podstawie badania minimalizmu konsumentów, „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie” 2023, nr 1(999), s. 135-149. Wykorzystany fragment: s. 146. Powrót do tekstu