Przejdź do treści

Poradnik

Wykres w licencjacie: dobierz formę do pytania i nie zgub mianownika

Studentka porównuje wydruki wykresu i kategorii odpowiedzi przy bibliotecznym stole.

Wykres wygląda poprawnie, ale podpis „60% wskazań” może opisywać coś innego niż „60% osób”. Zanim wybierzesz kolor i typ wykresu do licencjatu, ustal, co ma zobaczyć czytelnik i z jakiego zbioru powstała każda liczba. Dobry początek to jedno zdanie: „Pokazuję liczbę osób, które zaznaczyły poszczególne odpowiedzi”.

W poradniku przećwiczysz wybór prezentacji na pytaniu wielokrotnego wyboru oraz sprawdzisz, dlaczego słupek średniej nie zastępuje obrazu rozkładu. Nie wybieramy tutaj testu statystycznego. Przejście od gotowego obliczenia do opisu wyjaśnia poradnik „Wyniki statystyczne w licencjacie: jak przejść od wydruku do opisu”.

Zacznij od pytania, a nie od galerii wykresów

Innej ilustracji potrzebujesz, gdy pytasz, ile zgłoszeń przypisano do kategorii, a innej, gdy interesuje Cię rozrzut czasów wykonania zadania. Jeszcze inne zadanie ma porównanie pomiarów tej samej osoby w dwóch momentach. Rodzaj informacji powinien kierować wyborem formy.

  • Liczebności kategorii: słupki pozwalają porównać ich wysokości. Przy długich nazwach poziomy układ może być czytelniejszy.
  • Rozkład wartości liczbowej: rozważ pokazanie obserwacji albo odpowiedniej prezentacji rozkładu, z uwzględnieniem liczby danych.
  • Zmiana w czasie: zachowaj rzeczywistą kolejność i odstępy czasu. Linia nie powinna sugerować ciągłości między niepowiązanymi kategoriami.
  • Dwa zapisy tej samej osoby: pokaż ich powiązanie, jeżeli właśnie ono odpowiada na pytanie.

Nie musisz użyć wykresu do każdego pytania ankiety. Krótkie zdanie bywa wystarczające, gdy informacja jest prosta i nie potrzebujesz porównywać wielu wartości. Wykres powinien wykonywać zadanie, którego nie rozwiązuje samo ozdobienie rozdziału.

Przykład: czterdzieści odpowiedzi i pięćdziesiąt dwa zaznaczenia

To autorskie ćwiczenie z fikcyjnymi liczbami, bez badania rzeczywistych osób. W przykładowym licencjacie z zarządzania pytanie dotyczy kanałów, przez które uczestnicy otrzymywali informacje organizacyjne. Można wybrać kilka odpowiedzi. Wszystkie 40 fikcyjnych osób udzieliło odpowiedzi: e-mail zaznaczono 24 razy, telefon 18, a komunikator 10.

Jeśli chcesz pokazać odsetek osób wskazujących kanał, mianownikiem jest 40. Otrzymujesz 60%, 45% i 25%. Suma wynosi 130%, ponieważ jedna osoba może znaleźć się w kilku kategoriach. Nie oznacza to automatycznie błędu obliczeń.

Inne pytanie brzmi: jak rozkłada się 52 zaznaczenia pomiędzy kanałami? Wtedy podstawą jest 52, a udziały wynoszą po zaokrągleniu 46,2%, 34,6% i 19,2%. Opisujesz zaznaczenia, a nie udział osób. Oba rachunki mogą być poprawne, lecz odpowiadają na różne pytania.

Wersja pasująca do pytania o osoby

Wybierz wykres słupkowy z wartościami 60%, 45% i 25%. Dodaj objaśnienie: „Podstawa: 40 fikcyjnych osób odpowiadających na pytanie; możliwy wybór kilku kanałów. Dane demonstracyjne”. W zdaniu nie nazywaj tych wartości udziałem kanałów w całej komunikacji. Nie mierzono liczby wiadomości ani połączeń.

Koło podzielone na 60, 45 i 25 części na sto sugerowałoby rozłączny podział całości, którego te odpowiedzi nie tworzą. Zmiana formy na słupki nie zwalnia jednak z podania podstawy. To właśnie objaśnienie pozwala zrozumieć, dlaczego udziały przekraczają 100%.

Brak odpowiedzi nie powinien znikać z objaśnienia

Przed rysowaniem sprawdź, czy mianownik jest jednakowy we wszystkich kategoriach. W prawdziwej ankiecie część osób może pominąć pytanie, a inna część nie otrzymać go przez zastosowaną ścieżkę. Liczba wszystkich uczestników nie jest wówczas automatycznie liczbą osób odpowiadających na dane pytanie.

Przygotuj krótką notatkę roboczą: kto mógł odpowiedzieć, kto rzeczywiście odpowiedział, jak potraktowano braki i co oznacza każda kategoria. Dopiero na jej podstawie napisz objaśnienie. Nie zamieniaj pustego pola w odpowiedź „nie korzysta”, jeśli narzędzie tego nie uzasadnia.

Średnia na słupku nie pokazuje całego rozkładu

Weissgerber i współautorzy pokazują, że różne zbiory danych ciągłych mogą prowadzić do podobnego wykresu średnich. Ilustracja oparta wyłącznie na podsumowaniu może ukrywać wartości odstające, zróżnicowanie i parowanie pomiarów [1]. Ich argument dotyczy szczególnie małych prób z wartościami ciągłymi. Nie jest zakazem stosowania słupków do liczebności kategorii.

Jeśli w licencjacie przedstawiasz czas, wynik skali albo liczbę wykonanych zadań, zastanów się, czy czytelnik powinien zobaczyć również rozkład. Przy małym zbiorze mogą pomóc pojedyncze punkty. Przy większym przydatny może być inny, odpowiednio objaśniony sposób prezentacji. Nie wybieraj automatycznie histogramu dla kilku obserwacji tylko dlatego, że nazywa się wykresem rozkładu.

Nie dopisuj diagnozy o normalności na podstawie estetycznego kształtu. Wykres pomaga ocenić materiał, ale nie zastępuje uzasadnienia metody ani całej diagnostyki.

Sprawdź, jak obraz zmienia ocenę różnicy

Przeczytaj oś, a potem spójrz na wysokości. Przy słupkach długość jest nośnikiem wartości, dlatego ucięta podstawa może wyolbrzymić niewielką różnicę. Jeśli potrzebujesz pokazać małe zmiany na innej skali, wybierz formę i objaśnienie, które nie ukrywają tego zabiegu.

Unikaj perspektywy 3D, gdy utrudnia porównywanie tych samych wartości. Sprawdź czytelność bez rozpoznawania samych kolorów: nazwy kategorii, kolejność i oznaczenia powinny wystarczać do odczytu. Legenda nie może wymagać zgadywania, do którego słupka należy odcień.

Otwórz wykres w rozmiarze, w jakim znajdzie się w PDF. Widok zajmujący cały monitor może ukryć problem z drobnymi etykietami. Tytuł, źródło i odwołanie w rozdziale opracuj zgodnie z poradnikiem „Podpisy tabel i rysunków w licencjacie: tytuł, źródło i odwołanie”.

Przejdź od arkusza do wykresu w pięciu krokach

  1. W kopii fikcyjnego arkusza zapisz trzy kategorie i ich liczebności: 24, 18 i 10. Zachowaj osobno informację o 40 osobach oraz wielokrotnym wyborze.
  2. Oblicz odsetki względem 40. Nie korzystaj z funkcji, która automatycznie dzieli przez sumę trzech słupków, jeśli chcesz opisać osoby.
  3. Wstaw prezentację liczebności albo obliczonych odsetków. Nie mieszaj na jednej osi 24 osób i 45% bez wyraźnego uzasadnienia.
  4. Dodaj objaśnienie podstawy i możliwego wielokrotnego wyboru. Sprawdź zgodność z pytaniem.
  5. Napisz jedno zdanie o najważniejszym porównaniu, a następnie odtwórz z niego licznik i mianownik.

Błędny opis: „E-mail stanowił 60% wszystkich kanałów”. Właściwy opis ćwiczenia: „E-mail zaznaczyły 24 spośród 40 fikcyjnych osób, czyli 60%; możliwy był wybór kilku kanałów”. Druga wersja nie stwierdza, ile wiadomości przekazano ani który kanał był preferowany.

Gdy liczby w tekście i wykresie się rozchodzą

Sprawdź, czy do wykresu nie trafił filtr inny niż do obliczenia. Czy usunięto braki, czy wyłączono osobę niespełniającą warunku, czy arkusz obejmuje wszystkie wiersze? Nie dopasowuj etykiety procentu ręcznie do zdania. Najpierw uzgodnij podstawę.

Jeżeli w innym, odrębnym wariancie 5 spośród 40 osób pominęło pytanie, to podstawą ważnych odpowiedzi byłoby 35. Dwadzieścia cztery wskazania oznaczałyby wtedy około 68,6% odpowiadających albo 60% wszystkich 40 osób. Nie zmieniaj pomiędzy tymi podstawami w kolejnych zdaniach bez objaśnienia. To demonstracja różnicy definicji, nie dodatkowe dane do pierwszego ćwiczenia.

Przed wstawieniem wykresu przeczytaj trzy zdania

  1. „Każdy element pokazuje...” - nazwij mierzoną informację.
  2. „Procent obliczono względem...” - wskaż podstawę i braki.
  3. „Z wykresu mogę powiedzieć..., ale nie wynika z niego...” - oddziel opis materiału od szerszego wniosku.

Czy analiza statystyczna musi zawierać testy, jeśli praca ma tylko opisać odpowiedzi?

Nie zawsze. Zakres wynika z pytań i projektu. Poprawne statystyki opisowe mogą odpowiadać zadaniu; testów nie dodaje się wyłącznie po to, żeby opracowanie wyglądało na bardziej zaawansowane.

Czy wyślecie opis wyników, który wyjaśnia tabele?

Tak, jeśli taki rezultat należy do ustalonego zakresu. W ofercie wskażemy obliczenia, tabele, opis i formę plików, aby było jasne, co odbierzesz.

Czy opis wyników obejmuje obliczenie testów statystycznych?

Nie automatycznie. Jeśli obliczenia trzeba dopiero wykonać lub sprawdzić, ujmiemy analizę statystyczną jako osobny zakres. Opis gotowych wyników musi opierać się na wynikach, które można zweryfikować.

Bibliografia i zakres wykorzystania

  1. Weissgerber T. L., Milic N. M., Winham S. J., Garovic V. D. (2015). Beyond Bar and Line Graphs: Time for a New Data Presentation Paradigm. PLOS Biology, 13(4), e1002128. DOI: 10.1371/journal.pbio.1002128. URL: https://journals.plos.org/plosbiology/article?id=10.1371/journal.pbio.1002128