Przejdź do treści

Poradnik

Cytat, parafraza i streszczenie w pracy licencjackiej: trzy różne zastosowania

Trzy odrębne karty cytatu, parafrazy i streszczenia - ilustracja do poradnika

Parafraza w pracy licencjackiej przedstawia myśl autora własnymi słowami, z zachowaniem sensu i wskazaniem źródła. Cytat przytacza dokładne brzmienie fragmentu, a streszczenie wybiera najważniejszą treść większej wypowiedzi. Każdy sposób ma inne zastosowanie. Nie są kolejnymi etapami poprawiania tego samego tekstu. Wybierz ten, który pozwala najlepiej wykorzystać źródło w Twoim wywodzie.

Przećwiczymy różnicę na jednym rzeczywistym fragmencie polskiego opracowania. Potem sprawdzimy, kiedy pozornie poprawna parafraza zmienia znaczenie i jak oddzielić stanowisko źródła od własnego komentarza.

Ten sam fragment, trzy różne zadania

Punktem wyjścia jest strona 20 książki Ewy Skiminy, Justyny Harasimczuk i Jana Cieciucha Podstawowe standardy edytorskie naukowych tekstów psychologicznych w języku polskim na podstawie reguł APA 7. Autorzy omawiają tam dwa sposoby odwoływania się do literatury: przywołanie jej myśli oraz dosłowne przytoczenie. Wyjaśniają związek odsyłacza w tekście z bibliografią. To kontekst konkretnego podręcznika standardów, potrzebny do poprawnego zrozumienia krótkiego zdania.

Cytat: liczy się dokładne brzmienie

Skimina, Harasimczuk i Cieciuch piszą: „Każde cytowanie innej pracy jest w tekście opatrzone odpowiednim odsyłaczem do cytowanej pracy”1.

Ten zapis jest przydatny, gdy analizujesz sposób sformułowania reguły albo chcesz omówić właśnie to zdanie. Cudzysłów pokazuje granice cudzych słów. Odsyłacz pozwala sprawdzić autorów, publikację i stronę.

Nie trzeba cytować dokładnego zdania, jeśli dla argumentu ważna jest wyłącznie przedstawiona zasada. Kilka kolejnych cytatów połączonych Twoimi zdaniami przejściowymi nadal może pozostawić czytelnika bez informacji, co z tych źródeł wynika dla Twojego problemu.

Parafraza: zachowujesz myśl, zmieniasz sposób jej wyrażenia

W omawianych standardach źródło należy wskazać przy wykorzystaniu cudzej wypowiedzi, także wtedy, gdy autor nie przytacza jej dosłownie2.

To samodzielne opracowanie sensu fragmentu w jego kontekście. Zmieniła się budowa wypowiedzi, a nie tylko kilka wyrazów. Parafraza nadal ma przypis, ponieważ myśl pochodzi z przeczytanego opracowania. Sformułowanie „w omawianych standardach” zachowuje zakres: przykład dotyczy zasad opisanych przez tych autorów, a nie szczegółowej instrukcji wszystkich uczelni.

Parafraza może być dłuższa od pierwotnego zdania, jeśli wyjaśnia potrzebne rozróżnienie. Nie musi zachowywać kolejności każdego członu. Ma jednak pozwalać autorowi źródła rozpoznać własne stanowisko, bez dopisanej tezy.

Streszczenie: wybierasz główną myśl większego fragmentu

Autorzy wiążą korzystanie z cudzych prac z oznaczeniem źródła w tekście oraz umieszczeniem jego opisu w bibliografii3.

Ten zapis obejmuje sens krótkiego otoczenia cytowanego zdania. Pomija rozróżnienia, które nie są tu potrzebne, i skupia się na relacji dwóch elementów. Streszczenie nie jest obietnicą przedstawienia każdego szczegółu źródła. Jeśli w dalszym wywodzie ważny staje się konkretny wyjątek lub warunek, trzeba go dopowiedzieć.

Nie myl tego zastosowania ze streszczeniem własnej pracy licencjackiej. Tutaj skracasz stanowisko jednego źródła. Abstrakt pracy przedstawia cały Twój projekt.

Dlaczego zmiana kilku słów nie rozwiązuje problemu

Wyobraź sobie, że zachowujesz kolejność całego zdania źródłowego, a wymieniasz tylko rzeczowniki na synonimy. Wynik może brzmieć mniej naturalnie od oryginału, nadal odtwarzać jego konstrukcję i nie pokazywać, że rozumiesz myśl. Sama zamiana słów nie jest dobrym sposobem pracy nad parafrazą.

Najpierw odpowiedz bez patrzenia w źródło: co autor twierdzi, o jakim przypadku i na jakiej podstawie? Zapisz odpowiedź w kontekście własnego problemu. Następnie wróć do oryginału i porównaj zakres, warunki oraz zastrzeżenia. To porównanie jest ważniejsze niż odległość między użytymi wyrazami.

Jeśli nie potrafisz wyjaśnić fragmentu bez jego przepisywania, potrzebujesz dalszej lektury. Czasem przeszkadza termin zdefiniowany wcześniej, innym razem zdanie odnosi się do wyniku, którego nie uwzględniłeś. Pomocne jest czytanie artykułu od celu do ograniczeń, zamiast wyrywania pojedynczych zdań.

Trzy zmiany sensu, których trzeba pilnować

Zalecenie zamienione w opis rzeczywistości

Z omawianego fragmentu nie wynika, że wszyscy autorzy faktycznie oznaczają każde wykorzystane źródło. Opis standardu mówi, jak należy postąpić. Zdanie o tym, jak postępują wszyscy, wymagałoby materiału dotyczącego ich praktyki.

Zasada zamieniona w instrukcję każdego wydziału

Podręcznik dotyczy standardów APA 7 dla polskich tekstów psychologicznych. Nie potwierdza, że Twój wydział wymaga dokładnie tego systemu odsyłaczy. Zasady przypisów w licencjacie sprawdź w aktualnych wymaganiach. Nie zmieniaj schematu w połowie pracy wyłącznie dlatego, że przykład w książce wygląda inaczej.

Stanowisko źródła rozszerzone o własny wniosek

Zdanie o konieczności oznaczenia źródła nie dowodzi samo w sobie, że praca z większą liczbą przypisów jest lepsza. Liczba odsyłaczy nie mówi, czy literatura jest trafna ani czy autor rozwinął analizę. Jeżeli chcesz dodać taką ocenę, potrzebujesz osobnego uzasadnienia.

Jak połączyć źródło z własnym komentarzem

Najpierw przedstaw cudze stanowisko. Potem wyjaśnij, co robisz z nim w swoim rozdziale. Czy służy zdefiniowaniu pojęcia, ustaleniu kryterium, zestawieniu podejść, czy ocenie materiału? Czytelnik powinien rozpoznać tę funkcję.

Przykład autorskiego komentarza: Zasada rozdziela pochodzenie myśli od sposobu jej zapisania. W dalszej analizie będę więc osobno sprawdzać oznaczenie źródła oraz zgodność własnego opisu z jego treścią.

Ten komentarz mówi o przyjętym sposobie pracy autora. Nie przypisuje podręcznikowi dodatkowego wyniku ani nie udaje kolejnego cytatu. Wyraźna granica pomaga również wtedy, gdy polemizujesz ze źródłem. Możesz się nie zgadzać, ale najpierw przedstaw stanowisko w formie, której ono rzeczywiście broni.

Ćwiczenie: opracuj jeden fragment i sprawdź trzy wersje

  1. Wybierz krótki fragment rzeczywiście przeczytanej publikacji i zapisz jego stronę. Przeczytaj także poprzedni oraz następny akapit.
  2. Zapisz, dlaczego odwołanie jest potrzebne w Twojej pracy. Jeśli odpowiedź brzmi tylko „żeby był przypis”, poszukaj konkretnej funkcji.
  3. Przygotuj cytat tylko wtedy, gdy dokładne brzmienie coś wnosi. Porównaj słowa, cudzysłów i lokalizator z oryginałem. W omawianych standardach dosłowny cytat wymaga oznaczenia strony lub innego miejsca tekstu4.
  4. Napisz parafrazę z pamięci, po czym sprawdź ją ze źródłem. Usuń dopisane uogólnienia i przywróć pominięte warunki.
  5. Streść większą myśl w jednym lub dwóch zdaniach. Sprawdź, czy nie zniknął szczegół konieczny do zrozumienia argumentu.
  6. Wybierz jedną wersję, która najlepiej służy rozdziałowi. Nie wstawiaj wszystkich trzech wyłącznie dla zwiększenia objętości.

Na końcu zaznacz źródło w wybranym dla pracy systemie. Odwołuj się do tego tekstu, który rzeczywiście przeczytałeś. Znalezienie nazwiska w bibliografii innej publikacji nie oznacza znajomości oryginału.

Czy parafraza w licencjacie wymaga przypisu?

Tak, kiedy przedstawiasz myśl lub ustalenie pochodzące z cudzej pracy. Własne słowa nie zmieniają pochodzenia tej treści. Zastosuj odsyłacz zgodny z przyjętym systemem i podaj źródło w bibliografii.

Czy wymiana kilku słów wystarcza do parafrazy?

Nie jest dobrym sposobem opracowania cudzej myśli. Najpierw wyjaśnij jej sens własnymi słowami, a potem porównaj zapis z oryginałem: zakres, warunki i zastrzeżenia muszą pozostać zgodne.

Kiedy użyć cytatu zamiast streszczenia źródła?

Cytuj, gdy znaczenie ma dokładne brzmienie, na przykład analizowana definicja lub sformułowanie. Streszczenie wybierz, gdy potrzebujesz głównej myśli większego fragmentu. Oba sposoby wymagają wskazania źródła.

Bibliografia i przypisy

  1. Skimina E., Harasimczuk J., Cieciuch J., Podstawowe standardy edytorskie naukowych tekstów psychologicznych w języku polskim na podstawie reguł APA 7, Wydawnictwo Liberi Libri, Warszawa 2022. Wykorzystany fragment: s. 20. Powrót do tekstu
  2. Skimina E., Harasimczuk J., Cieciuch J., Podstawowe standardy edytorskie naukowych tekstów psychologicznych w języku polskim na podstawie reguł APA 7, Wydawnictwo Liberi Libri, Warszawa 2022. Wykorzystany fragment: s. 20. Powrót do tekstu
  3. Skimina E., Harasimczuk J., Cieciuch J., Podstawowe standardy edytorskie naukowych tekstów psychologicznych w języku polskim na podstawie reguł APA 7, Wydawnictwo Liberi Libri, Warszawa 2022. Wykorzystany fragment: s. 20. Powrót do tekstu
  4. Skimina E., Harasimczuk J., Cieciuch J., Podstawowe standardy edytorskie naukowych tekstów psychologicznych w języku polskim na podstawie reguł APA 7, Wydawnictwo Liberi Libri, Warszawa 2022. Wykorzystany fragment: s. 28. Powrót do tekstu