Przejdź do treści

Poradnik

Język naukowy w licencjacie: jak zastąpić ogólniki zdaniami, które coś wyjaśniają

Zdanie robocze prowadzące do precyzyjnego sformułowania naukowego - ilustracja do poradnika

Język naukowy w pracy licencjackiej powinien pozwalać zrozumieć, co opisujesz i na czym opierasz twierdzenie. Długie zdania, liczne skróty i uroczyste zwroty nie zwiększają precyzji. Najczęściej potrzebujesz prostszego zdania z właściwym zakresem, a nie bardziej skomplikowanego synonimu.

Jolanta Szczepaniak wiąże czytelność naukowego tekstu z jasnością i zwięzłością, wskazując także problem nadmiernie rozbudowanych zdań1. Poniższe ćwiczenia pomagają zastosować tę zasadę. Przykłady są autorskie; nie przedstawiają wyników badań rzeczywistych firm ani uczestników.

Ocena potoczna: pokaż kryterium zamiast emocji

Przed: „Instrukcja jest fatalna i nikt nie może niczego z niej zrozumieć”.

Możliwa redakcja: „W instrukcji nie wskazano osoby, do której należy kierować pytania o brakujące dokumenty”.

Zmiana zastępuje ocenę konkretną cechą tekstu. Zdanie da się sprawdzić przez analizę instrukcji. Nie przesądza natomiast, czy każdy czytelnik miał trudność ze zrozumieniem. Do takiej informacji potrzebny byłby inny materiał.

Jeżeli w pracy rzeczywiście oceniasz dokument, określ kryteria tej oceny. Sama zamiana słowa „fatalna” na „nieefektywna” pozostawia ten sam problem: nadal nie wiadomo, co oceniono i według jakiej zasady.

Ogólne „wszyscy”: nazwij materiał i granicę

Przed: „Wszystkie organizacje mają problem z przekazywaniem informacji”.

Możliwa redakcja: „W analizowanych instrukcjach trzech organizacji występują różnice w opisie sposobu kontaktu”.

Przykład drugiego zdania zakłada materiał obejmujący trzy organizacje; w swoim tekście wpisz rzeczywisty zakres. Nie dodawaj takiej liczby, jeśli jej nie sprawdzono. Celem jest zgodność twierdzenia z materiałem, a nie naukowy wygląd dzięki cyfrze.

Sprawdź słowa „zawsze”, „nigdy”, „każdy”, „powszechnie”. Nie musisz usuwać ich automatycznie, lecz powinieneś znać podstawę tak szerokiego stwierdzenia. Jeżeli źródło dotyczy określonej grupy, zachowaj ją w zdaniu.

Wpływ i związek: nie zamieniaj ich dla urozmaicenia tekstu

Przed: „Posiadanie doświadczenia zawodowego powoduje samodzielność podczas praktyk”.

Możliwa redakcja przy odpowiednim badaniu związku: „W badanej grupie doświadczenie zawodowe wiązało się z wyższą samooceną samodzielności podczas praktyk”.

Druga wersja wymaga danych rzeczywiście pokazujących ten związek. Nie naprawia ich braku. Odróżnia jednak współwystępowanie od przyczynowości i samoocenę od obserwowanego zachowania.

Jeśli masz tylko wypowiedź jednej osoby, napisz o jej wypowiedzi. Jeśli badanie pozwala oceniać przyczynowość, uzasadnij to projektem. Słowa „wpływ” nie wybiera się po to, żeby tytuł i zdania brzmiały mocniej.

Bez podstawy źródłowej: wskaż, kto i co ustalił

Przed: „Badacze są zgodni, że przygotowanie ankiety jest bardzo ważne”.

Możliwa redakcja: „Mider omawia formułowanie pytań z uwzględnieniem prostego języka i zakresu odpowiedzi”2.

Zamiast przypisywać zgodę nieokreślonemu środowisku, wskazujesz konkretne opracowanie i jego temat. Dalsze zdanie powinno wyjaśniać znaczenie tej informacji dla Twojego wywodu. Nie zastępuj pustej frazy nazwiskiem autora, jeśli nie przeczytano odpowiedniego fragmentu.

Kiedy porównujesz stanowiska, nazwij kryterium podobieństwa lub różnicy. „Autorzy mówią to samo” bywa zbyt ogólne: mogą używać podobnego terminu, ale badać inne grupy i odmienne zjawiska.

Zdanie przeładowane: rozdziel kroki, zachowaj zależność

Przed: „Ze względu na fakt, iż dokumenty, które zostały zgromadzone na potrzeby niniejszego opracowania, różnią się między sobą w zakresie zawartych w nich informacji, podjęto czynności mające na celu dokonanie ich podziału w sposób umożliwiający późniejsze prowadzenie porównań”.

Po redakcji: „Zgromadzone dokumenty różnią się zakresem informacji. Dlatego podzielono je na grupy, w których można porównywać te same elementy”.

Krótszy zapis pokazuje przesłankę i działanie. Nadal trzeba wyjaśnić kryteria podziału w odpowiednim miejscu pracy. Redakcja usuwa zbędne słowa, lecz nie zastępuje opisu decyzji analitycznej.

Nie dziel zdań mechanicznie po przecinku. Najpierw sprawdź, które informacje tworzą osobne myśli. Jeśli rozdzielenie powoduje utratę warunku lub wyjątku, zachowaj go w nowej wersji.

Synonimy, które zmieniają pojęcie

Przed: „Respondenci oceniali przydatność instrukcji. W dalszej części przedstawiono poziom zadowolenia z dokumentacji, a następnie jej skuteczność”.

Trzy określenia mogą dotyczyć innych rzeczy. Przydatność, zadowolenie i skuteczność nie stają się jednym pojęciem dlatego, że autor chce uniknąć powtórzeń. Sprawdź, co rzeczywiście opisuje narzędzie lub analizowany materiał.

Możliwa redakcja: „Respondenci oceniali przydatność instrukcji. Dalsza część przedstawia te oceny według obszarów informacji”.

Powtórzenie potrzebnej nazwy może zwiększać jednoznaczność. Nie zastępuj jej bardziej efektownym wyrazem, który rozszerza wniosek. Sposób zachowania konsekwencji rozwija poradnik o skrótach i pojęciach w licencjacie.

Brak odpowiedzi nie oznacza tego samego co odpowiedź negatywna

Przed: „Osoby, które pominęły pytanie, nie korzystają ze wsparcia”.

Po korekcie: „Dla osób, które pominęły pytanie, nie uzyskano informacji o korzystaniu ze wsparcia”.

Zmiana ma znaczenie merytoryczne. Brak informacji nie pozwala przypisać zachowania. Jeśli kwestionariusz pozwalał wybrać „nie korzystam”, ta odpowiedź stanowi odrębną kategorię od pominięcia pytania. Nie wypełniaj nieznanej wartości słowem, które pasuje do oczekiwanego wniosku.

Ćwiczenie redakcyjne na jednym własnym fragmencie

Wybierz fragment, który napisałeś ostatnio. Najpierw podkreśl jego twierdzenia, a potem sprawdź przy każdym:

  1. Czy wiadomo, kogo lub czego dotyczy zdanie?
  2. Czy użyte pojęcie ma to samo znaczenie co w innych częściach pracy?
  3. Czy materiał pozwala powiedzieć właśnie tyle?
  4. Czy rozpoznaję własny komentarz i cudze ustalenie?
  5. Czy można usunąć słowa bez utraty warunku, wyjątku lub znaczenia?

Napisz drugą wersję, zachowując pierwszą do porównania. Oceniaj zmianę przez to, co stało się jaśniejsze. Sam spadek liczby wyrazów nie jest sukcesem, jeżeli usunięto istotne zastrzeżenie.

Przy fragmentach opartych na literaturze sprawdź sens w oryginale. Parafraza ma zachować ustalenie, a nie tylko zmieniać brzmienie. Pomaga w tym ćwiczenie z cytatem, parafrazą i streszczeniem.

Czy język naukowy wymaga długich zdań?

Nie. Zdanie powinno jasno przedstawiać twierdzenie, zakres i podstawę. Skracaj zbędne słowa, zachowując warunki oraz zastrzeżenia. Sama długość lub specjalistyczne brzmienie nie świadczy o precyzji.

Kiedy słowo wpływ jest zbyt mocne w licencjacie?

Gdy materiał nie uzasadnia wnioskowania przyczynowego. Opinia, współwystępowanie albo samoocena nie są automatycznie dowodem wpływu. Użyj określenia zgodnego z rzeczywistym projektem i ustaleniem.

Czy można zastępować nazwy pojęć synonimami?

Tylko gdy znaczenie pozostaje to samo. Przydatność, zadowolenie i skuteczność mogą oznaczać odmienne rzeczy. Potrzebne powtórzenie terminu jest lepsze od synonimu, który zmienia zakres wniosku.

Bibliografia i przypisy

  1. Szczepaniak J., Przygotowanie redakcyjne pracy dyplomowej, Wydawnictwo Politechniki Łódzkiej, Łódź 2019. Wykorzystany fragment: s. 28, 30-31. Powrót do tekstu
  2. Mider D.D., Sztuka i nauka formułowania pytań w badaniach ilościowych. Nowa rzeczywistość, nowe wyzwania, „Kultura i Edukacja” 2021, nr 3(133), s. 243-258. Wykorzystany fragment: s. 255-256. Powrót do tekstu