Streszczenie pracy licencjackiej powinno pozwolić zrozumieć, czego dotyczył projekt, na jakim materiale pracowano, jak go opracowano i co z tego wynikło. Napisz je na podstawie finalnej wersji licencjatu. Zapowiedź „praca będzie dotyczyć” pasuje do planu; w streszczeniu ukończonej pracy trzeba opisać rzeczywiście wykonane zadania.
Najpierw sprawdź wymagania dotyczące długości, języków i sposobu wprowadzenia tekstu do systemu uczelni. Potem wybierz najważniejsze informacje. Nie skracaj całego dokumentu akapit po akapicie i nie zamieniaj streszczenia w drugi spis treści.
Streszczenie a wstęp: inne zadanie i inna ilość szczegółów
Wstęp wprowadza w problem, uzasadnia temat i przedstawia sposób prowadzenia wywodu. Streszczenie jest samodzielnym, krótkim opisem całego opracowania, łącznie z głównymi ustaleniami. Osoba czytająca wyłącznie streszczenie powinna rozpoznać, co wykonano, bez otwierania rozdziału trzeciego.
Nie zaczynaj od długiego opisu znaczenia tematu dla współczesnego świata. Zamiast „dynamiczny rozwój organizacji sprawia, że zagadnienie jest niezwykle ważne” napisz, jaki problem obejmuje praca. Jeżeli streszczenie ma niewielką dopuszczalną objętość, każde ogólne zdanie odbiera miejsce informacji o Twoim projekcie.
Układ oparty na celu, materiale, sposobie pracy i ustaleniach można dopasować do różnych typów licencjatu. Polskie standardy APA 7 pokazują odrębność streszczenia, metody, wyników i dyskusji w raporcie badawczym1. Nie oznacza to jednak, że każda praca licencjacka musi mieć taki sam zestaw rozdziałów lub streszczenie w dwóch językach.
Pięć informacji, z których zbudujesz pierwszą wersję
- Problem i cel: co konkretnie chciałeś ustalić, opracować lub porównać?
- Materiał: jakie dokumenty, publikacje, wypowiedzi lub dane rzeczywiście wykorzystano?
- Sposób pracy: co z tym materiałem zrobiono?
- Główne ustalenie: jaka odpowiedź wynika z analizy?
- Granica: do czego odnosi się ustalenie i czego nie pozwala stwierdzić?
Odpowiedz najpierw na te pytania w notatce. Dopiero później połącz odpowiedzi w tekst. Jeśli nie potrafisz wskazać rezultatu inaczej niż „zrealizowano cel”, wróć do zakończenia pracy. Streszczenie nie naprawi braku ustaleń w całym dokumencie.
Przykład streszczenia pracy empirycznej
Poniższe dwa teksty są ćwiczeniami redakcyjnymi. Opisują umowne projekty i umowne ustalenia, a nie rzeczywiste badania. Pokazują, jakie informacje połączyć; w swoim streszczeniu wpisujesz wyłącznie to, co wynika z ukończonej pracy.
Licencjat oparty na wypowiedziach uczestników
Praca dotyczy sposobów szukania pomocy przez nowych wolontariuszy w wybranej organizacji. Jej celem było rozpoznanie, w jakich sytuacjach uczestnicy potrzebowali dodatkowych informacji i gdzie ich szukali. Materiał stanowiły wypowiedzi wolontariuszy, którzy zakończyli etap wprowadzający. Przeprowadzono wywiady według scenariusza obejmującego dostęp do instrukcji, pytania do opiekunów oraz sytuacje nieobjęte materiałami szkoleniowymi. Wypowiedzi uporządkowano według obszarów trudności i sposobów uzyskiwania pomocy. W analizowanym materiale rozdzielono problemy z odnalezieniem instrukcji od problemów ze zrozumieniem ich treści. Uczestnicy wskazywali rozmowę z opiekunem jako sposób wyjaśnienia sytuacji, których nie odnajdywali w dokumentach. Na tej podstawie przedstawiono propozycję uzupełnienia materiałów wprowadzających o opis drogi kontaktu w nietypowych sprawach. Ustalenia dotyczą doświadczeń uczestników projektu w jednej organizacji. Nie stanowią pomiaru skuteczności proponowanej zmiany ani podstawy do opisu wszystkich wolontariuszy.
Tekst wyjaśnia cel, pochodzenie materiału i sposób opracowania. Rozdziela opis doświadczeń od oceny skuteczności rozwiązania. Nie używa sformułowania „udowodniono, że nowa instrukcja poprawi pracę”, ponieważ w umownym projekcie nie przeprowadzono takiego sprawdzenia.
Przykład streszczenia pracy opartej na literaturze
Licencjat porównujący ujęcia pojęcia
Praca dotyczy rozumienia samodzielności w opisach przygotowania studentów do praktyk zawodowych. Jej celem było porównanie sposobów definiowania tego pojęcia w wybranych polskich opracowaniach pedagogicznych. Materiał stanowiły publikacje dobrane ze względu na bezpośrednie odniesienie do przygotowania i przebiegu praktyk. Analiza obejmowała zakres definicji, rolę opiekuna oraz kryteria rozpoznawania samodzielnego działania. W przyjętym zbiorze rozdzielono ujęcia akcentujące samodzielne wykonanie zadania od ujęć obejmujących także wybór sposobu postępowania i ocenę jego rezultatów. Porównanie wskazało, że stosowanie jednej nazwy może ukrywać odmienne oczekiwania wobec praktykanta. Zaproponowano zatem jawne określanie znaczenia samodzielności przed formułowaniem kryteriów oceny praktyk. Wnioski odnoszą się do analizowanego zbioru publikacji. Praca nie obejmuje obserwacji praktykantów i nie rozstrzyga, które z porównywanych podejść przynosi lepsze efekty kształcenia.
W pracy opartej na literaturze materiałem są publikacje, a rezultatem może być porównanie stanowisk lub uporządkowanie rozróżnień. Nie dopisuj ankiety do streszczenia tylko dlatego, że przykład znajomego zawierał „badania własne”.
Jak poprawić streszczenie, które brzmi zbyt ogólnie
Przed: „Praca omawia ważny problem wolontariatu. Pierwszy rozdział jest teoretyczny, drugi metodologiczny, a trzeci zawiera wyniki. Cel został osiągnięty”.
Po zmianie: „Praca rozpoznaje sposoby szukania informacji przez nowych wolontariuszy w wybranej organizacji na podstawie wywiadów. Analiza rozdziela trudności z dostępem do instrukcji od trudności ze zrozumieniem ich treści”.
Druga wersja nadal wymaga uzupełnienia zgodnie z rzeczywistym projektem, ale już mówi, czego dotyczy opracowanie. Usunięcie numerów rozdziałów odzyskuje miejsce na ustalenia. Przy dalszej redakcji pomocne są ćwiczenia z precyzyjnego języka naukowego.
Ćwiczenie autorskie: przywróć ustalenie zamiast ogólnika
Wróć do przykładu o samodzielności na praktykach. Zastąp zdanie „Praca porusza zagadnienie samodzielności i przedstawia różne poglądy autorów” opisem materiału oraz rozróżnienia, które powstało po lekturze. Nie dodawaj badań z udziałem praktykantów, bo umowny projekt ich nie obejmował.
Możliwa wersja: „W wybranych polskich publikacjach pedagogicznych porównano definicje samodzielności w przygotowaniu studentów do praktyk. Rozdzielono ujęcia dotyczące wykonania zadania od ujęć obejmujących także wybór działania i ocenę jego skutków”.
Sprawdź własne streszczenie w ten sam sposób: zaznacz jedno ogólne zdanie i wskaż fragment licencjatu, z którego weźmiesz konkretną informację. Jeśli nie znajdujesz takiej podstawy, zostaw tę sprawę do wyjaśnienia w pracy. Nie uzupełniaj streszczenia domyślonym rezultatem.
Słowa kluczowe pracy licencjackiej: pojęcia, dzięki którym można ją odnaleźć
Wybierz terminy opisujące temat, materiał lub podejście rzeczywiście istotne dla pracy. Stosuj słownictwo używane w swojej dyscyplinie. Zestaw „praca, rozdział, badania, problem” jest zbyt ogólny i nie pomaga rozpoznać, czym zajmuje się licencjat.
Dla pierwszego ćwiczenia propozycją mogą być „wolontariat, wdrażanie wolontariuszy, dostęp do informacji, wywiad”. Dla drugiego: „praktyki zawodowe, samodzielność, ocena praktyk, analiza literatury”. Są to przykłady do dopasowania, a nie obowiązkowy wzór lub liczba haseł.
Nie dziel wielowyrazowego pojęcia na przypadkowe wyrazy. „Praktyki zawodowe” opisują inne zagadnienie niż samo słowo „praktyki”. Jeżeli wymagany jest obcojęzyczny zestaw haseł, sprawdź terminy stosowane w publikacjach, zamiast tłumaczyć każdy wyraz osobno.
Ostatnia kontrola przed wysłaniem
- Tytuł, streszczenie i słowa kluczowe dotyczą tej samej wersji projektu.
- Opis metody odpowiada rzeczywistemu sposobowi pracy.
- Wynik pochodzi z dokumentu, a nie z wcześniejszych oczekiwań.
- Tekst nie rozszerza ustaleń na grupy, których nie objęto analizą.
- Objętość i języki odpowiadają aktualnym wymaganiom.
- Po wklejeniu do systemu zachowano polskie znaki i właściwy podział tekstu.
Gotowe streszczenie może pomóc także w przygotowaniu opowieści o projekcie. Na potrzeby rozmowy trzeba je jednak uprościć i przećwiczyć na głos. Zobacz poradnik o przygotowaniu wypowiedzi na obronę licencjatu.
Czym streszczenie licencjatu różni się od wstępu?
Wstęp wprowadza w problem i zapowiada wywód. Streszczenie krótko przedstawia całą ukończoną pracę, w tym materiał, sposób jego opracowania i główne ustalenia. Powinno być zrozumiałe bez lektury rozdziałów.
Ile słów powinno mieć streszczenie pracy licencjackiej?
Sprawdź aktualne wymagania swojego kierunku lub systemu składania pracy. Nie ma jednego limitu dla wszystkich licencjatów. W dostępnym miejscu przedstaw rzeczywisty projekt, zamiast skracać każdy rozdział po kolei.
Jak dobrać słowa kluczowe do licencjatu?
Wybierz pojęcia opisujące temat, istotny materiał lub podejście pracy. Unikaj ogólnych wyrazów takich jak praca i problem. Zachowaj całe znaczące pojęcia wielowyrazowe i dopasuj liczbę haseł do wymagań.
Bibliografia i przypisy
- Skimina E., Harasimczuk J., Cieciuch J., Podstawowe standardy edytorskie naukowych tekstów psychologicznych w języku polskim na podstawie reguł APA 7, Wydawnictwo Liberi Libri, Warszawa 2022. Wykorzystany fragment: s. 90-92. Powrót do tekstu



