Na praktykach zauważasz powtarzające się pytania klientów albo dwie różne instrukcje tego samego procesu. To może być początek tematu pracy licencjackiej. Teraz trzeba sprawdzić, co dokładnie chcesz wyjaśnić i czy masz materiał, na którym oprzesz odpowiedź.
Własna obserwacja, publiczny dokument i raport dostępny tylko pracownikom dają różne możliwości. Zanim wpiszesz nazwę firmy do tytułu, ustal zakres oraz możliwość wykorzystania informacji. Poniższe przykłady pomogą zamienić doświadczenie z praktyk w propozycję do omówienia z promotorem.
Doświadczenie podpowiada pytanie, ale nie zastępuje materiału
Podczas praktyk możesz zauważyć, że klienci często dopytują o tę samą informację, instrukcje różnią się między działami albo trudno odnaleźć aktualny formularz. To punkty wyjścia do projektu. Nie są jeszcze potwierdzonymi wynikami o całej organizacji.
Przemysław Ziółkowski wiąże wybór tematu z jego konkretnym zakresem i możliwością wykonania pracy1. W przypadku praktyk sprawdzenie wykonalności powinno obejmować przede wszystkim dostęp do materiału. Atrakcyjny temat o procesie obsługi klienta będzie trudny do opracowania, jeśli masz tylko osobiste wspomnienie kilku zdarzeń.
Spróbuj rozdzielić dwa zdania: „Zauważyłem powtarzające się pytania klientów” i „Chcę sprawdzić, jakie informacje znajdują się w publicznych instrukcjach dla klientów”. Pierwsze opisuje inspirację. Drugie wskazuje zadanie, które można oprzeć na określonym zbiorze dokumentów. Nie obiecuje jeszcze oceny jakości całej obsługi.
Trzy sytuacje, w których dostęp wygląda inaczej
1. Materiał publiczny
Mogą to być opublikowane instrukcje, sprawozdania, regulaminy usług czy informacje na oficjalnej stronie organizacji. Sprawdź autora dokumentu, datę, wersję i zakres. Zapisz, które części odpowiadają pytaniu Twojej pracy, a które jedynie opisują firmę.
Publiczna dostępność nie zamienia dokumentu w Twoje własne opracowanie. Wskazuj jego pochodzenie, a przed przedrukiem większych fragmentów lub ilustracji sprawdź zasady wykorzystania. Do własnej analizy zachowaj opis wersji, ponieważ zawartość strony może się zmienić w czasie pisania.
2. Materiał wewnętrzny
Procedura widoczna w firmowym systemie, lista zgłoszeń i raport z informacjami o pracownikach wymagają osobnego rozpatrzenia. To, że możesz przeczytać je podczas pracy, nie przesądza o możliwości przekazania ich promotorowi lub umieszczenia w pracy dyplomowej.
Przed planowaniem analizy ustal, kto może potwierdzić zakres udostępnienia i czy udostępnienie jest w ogóle możliwe. Pokaż, jakie informacje potrzebujesz wykorzystać oraz w jakiej formie. Nie wysyłaj pełnych plików „na próbę”. Nie traktuj usunięcia nazwiska lub nazwy firmy jako automatycznego rozwiązania wszystkich kwestii związanych z ujawnieniem materiału.
3. Własna obserwacja
Obserwacja może być materiałem badawczym w odpowiednio uzgodnionym projekcie. Wymaga jednak określenia, co obserwujesz, w jakich sytuacjach i jak zapisujesz spostrzeżenia. Notatka przygotowana po kilku miesiącach z pamięci ma inne ograniczenia niż prowadzony na bieżąco zapis zgodny z ustalonym sposobem pracy.
Oddziel opis zdarzenia od swojej oceny. „Formularz zawierał dwie różne nazwy tego samego pola” to zapis dotyczący dokumentu. „Pracownicy nie dbają o komunikację” przypisuje ludziom ogólną postawę i wymagałby zupełnie innej podstawy. Nie rozciągaj obserwacji z jednego dnia na wszystkie zmiany, klientów czy oddziały.
Jak z pomysłu zrobić temat możliwy do opracowania
Poniższe przykłady służą przećwiczeniu decyzji. Nie przedstawiają wyników badań konkretnych przedsiębiorstw.
Przykład: instrukcje dla klientów
Punkt wyjścia: podczas praktyk zauważasz pytania o wymagane dokumenty.
Dostępny materiał: publiczne instrukcje dotyczące wybranych usług.
Możliwy zakres: porównanie informacji o dokumentach, terminach i sposobie złożenia wniosku według uzgodnionych kryteriów.
Granica: sama analiza instrukcji nie pokazuje, ilu klientów je przeczytało ani czy dzięki nim obsługa stała się szybsza.
Przykład: wewnętrzny raport
Punkt wyjścia: interesują Cię przyczyny opóźnień realizacji zleceń.
Potrzebny materiał: dane o przebiegu zleceń i podstawie klasyfikowania przyczyn.
Decyzja przed pisaniem: sprawdzenie dostępu do rzeczywistych danych, ich jakości oraz zakresu dozwolonego wykorzystania.
Granica: jeśli dostajesz tylko ogólną opinię przełożonego, nie przedstawiaj jej jako pomiaru przyczyn wszystkich opóźnień.
Przykład: obserwacja sposobu przekazywania informacji
Punkt wyjścia: chcesz opisać, jak przekazuje się informacje między osobami na praktykach.
Potrzebne uzgodnienie: sytuacje objęte obserwacją, sposób zapisu oraz zasady udziału i wykorzystania materiału.
Granica: nie twórz po zakończeniu praktyk pozornie dokładnego dziennika z datami i liczbami, których wcześniej nie zapisywano.
Jeśli projekt obejmuje uczestników, kwestie etyczne trzeba rozpatrzyć przed zbieraniem ich wypowiedzi. Włodzimierz Galewicz omawia zgodę z uwzględnieniem informacji, rozumienia i dobrowolności2. Sam służbowy kontakt z osobą nie zastępuje odpowiednich uzgodnień dotyczących jej udziału.
Karta dostępu do materiału przed zatwierdzeniem tematu
Przy każdym ważnym elemencie wpisz, czy jest dostępny, wymaga decyzji, czy pozostaje niedostępny. Rozdziel stan faktyczny od nadziei, że coś uda się uzyskać później.
- Pytanie pracy: co chcę ustalić?
- Materiał: który dokument, zbiór lub zapis pozwoli szukać odpowiedzi?
- Zakres: jaki okres, dział lub rodzaj sytuacji obejmuje?
- Dostęp: co już mam i czego jeszcze nie otrzymałem?
- Wykorzystanie: jakie uzgodnienia są potrzebne przed analizą i udostępnieniem?
- Braki: którego pytania nie mogę rozstrzygnąć dostępnym materiałem?
- Wariant rezerwowy: jaki węższy, rzeczywiście dostępny zakres mogę przedstawić promotorowi?
Promotorowi pokaż kartę i próbkę materiału możliwą do przekazania. Ogólna deklaracja „pracuję w tej firmie, więc dane będą” nie pozwala ocenić projektu. Uzgodnienia zapisuj w dzienniku kolejnych seminariów, aby było wiadomo, na jakiej podstawie rozwijasz temat.
Co zrobić, jeśli organizacja nie udostępnia danych
Najpierw określ, czego konkretnie odmówiono. Niedostępność jednego raportu może ograniczać część projektu. Brak całego materiału potrzebnego do głównej analizy może wymagać zmiany zakresu. Nie próbuj zastępować rzeczywistych danych wymyślonym przykładem i podpisem „badania własne”.
Możliwe warianty do omówienia obejmują analizę dostępnych dokumentów publicznych, inny zakres okresu lub opracowanie problemu na podstawie literatury. Każdy z nich może zmieniać to, na jakie pytanie odpowiesz. Przedstaw konsekwencję wprost: „Mam materiał do porównania treści instrukcji, ale nie do pomiaru czasu obsługi”.
Nie utożsamiaj też większej liczby dokumentów z możliwością wnioskowania o wszystkich organizacjach. Filip Chybalski pokazuje, że zakres uogólnienia zależy od tego, co faktycznie objęto analizą3. Duży zbiór z jednej firmy nie zamienia się w badanie całej branży.
Jak dokumentować wykorzystane materiały
Przy każdym dokumencie zapisz nazwę, wersję i pochodzenie. Odróżnij dokument wykorzystany w analizie od załącznika, który wolno i warto pokazać w końcowej pracy. Nie musisz dołączać całego firmowego archiwum, aby opisać własny sposób analizy.
Zasady wyboru materiałów uzupełniających omawia poradnik o załącznikach do pracy licencjackiej. Przed wysłaniem pracy skontroluj również, czy robocze notatki nie zawierają informacji, które miały pozostać poza publikowaną wersją.
Czy doświadczenie z praktyk wystarczy jako materiał licencjatu?
Może podpowiedzieć temat, ale nie zastępuje udokumentowanego materiału. Ustal, jakie dokumenty, zapisy lub wypowiedzi pozwolą odpowiedzieć na pytanie pracy i czy możesz je wykorzystać. Własna obserwacja wymaga uzgodnionego sposobu prowadzenia i zapisu.
Co zrobić, gdy firma nie udostępnia danych do licencjatu?
Wskaż, którego materiału zabrakło i jakie pytanie przestaje być możliwe do opracowania. Przedstaw promotorowi wariant oparty na rzeczywiście dostępnych dokumentach lub węższym zakresie. Zmiana materiału może wymagać zmiany celu, a nie tylko tytułu.
Czy mogę dołączyć wewnętrzny dokument firmy do pracy?
Najpierw sprawdź status dokumentu i dopuszczony zakres jego wykorzystania oraz udostępnienia. Dostęp podczas pracy nie przesądza o możliwości umieszczenia go w licencjacie. Wątpliwości wyjaśnij przed przekazaniem pliku.
Bibliografia i przypisy
- Ziółkowski P., Jak pisać prace dyplomowe, licencjackie, magisterskie i podyplomowe? Przewodnik dla studentów, Wydawnictwo Wyższej Szkoły Gospodarki, Bydgoszcz 2017. Wykorzystany fragment: s. 62-64. Powrót do tekstu
- Galewicz W., O etyce badań naukowych, „Diametros” 2009, nr 19, s. 48-57. Wykorzystany fragment: s. 50-51. Powrót do tekstu
- Chybalski F., O uogólnianiu wyników analiz ilościowych w naukach o zarządzaniu, „Zeszyty Naukowe Politechniki Łódzkiej. Organizacja i Zarządzanie” 2017, z. 67, s. 5-18. Wykorzystany fragment: s. 6-7, 13-14. Powrót do tekstu



