Przejdź do treści

Poradnik

Zakończenie pracy licencjackiej: odpowiedź na cel i wnioski z materiału

Dokument z wyróżnioną odpowiedzią na cel i trzy karty: ustalenie, wniosek oraz granica.

Zakończenie pracy licencjackiej powinno pokazać, do jakiej odpowiedzi doprowadził cały tekst. Nie wystarczy jeszcze raz wymienić zawartości rozdziałów ani napisać, że temat jest ważny. Wróć do celu i sprawdź, jakie twierdzenia możesz uzasadnić materiałem opracowanym w pracy.

W tym poradniku zredagujemy końcową odpowiedź na prostym przykładzie analizy ofert warsztatów kulinarnych. Materiał i ustalenia są wymyślone do ćwiczenia pisania. Nie opisują rzeczywistych firm ani nie służą ocenie bezpieczeństwa zajęć. Przykład pomoże rozpoznać różnicę między ustaleniem, wnioskiem i pomysłem na dalsze badanie.

Zacznij od aktualnego celu, a nie od pustej strony

Otwórz końcową wersję wstępu, pytania pracy i fragmenty przedstawiające wyniki lub argumentację. Zapisz w jednym zdaniu, jakie zadanie rzeczywiście wykonano. W naszym ćwiczeniu byłoby to porównanie informacji o wymaganym wyposażeniu uczestnika w wybranych opisach warsztatów. Nie jest nim ocena całej jakości oferty ani satysfakcji uczestników.

Jeżeli wstęp nadal zapowiada coś szerszego, nie dopasowuj zakończenia do dawnej obietnicy kosztem rzetelności. Najpierw ustal właściwy zakres projektu i miejsca wymagające poprawy. Poradnik o wstępie do licencjatu pomoże sprawdzić, jak przedstawiono cel i materiał.

Nie musisz ponownie opowiadać, dlaczego wybrałeś temat i ile pracy kosztowało zebranie źródeł. Czytelnik potrzebuje przede wszystkim odpowiedzi. Trudność organizacyjna jest ważna dla zakończenia wtedy, gdy wyjaśnia ograniczenie uzyskanego materiału, a nie jako samodzielny dowód wartości licencjatu.

Oddziel trzy rodzaje zdań

Ustalenie opisuje to, co opracowano

W autorskim ćwiczeniu analizujemy sześć krótkich opisów warsztatów. Cztery wymieniają potrzebne wyposażenie, jeden wyraźnie informuje, że wszystko zapewnia organizator, a jeden nie podaje informacji na ten temat. To zapis właściwości przykładowych tekstów. Nie mówi jeszcze, jak uczestnicy przygotowali się do zajęć.

Wniosek odpowiada na pytanie pracy

Na tej podstawie możemy zauważyć, że wskazanie informacji o wyposażeniu przyjmuje różne formy: listę rzeczy do przyniesienia albo wyraźne zapewnienie o ich udostępnieniu. Brak listy nie zawsze oznacza brak informacji. Odpowiedź wynika z połączenia ustaleń, a nie z dodania ogólnego przymiotnika „zróżnicowane”.

Rekomendacja wskazuje możliwe działanie

Propozycja, aby w każdym opisie wyraźnie wyjaśniać sposób przygotowania, jest zaleceniem redakcyjnym. Nie jest wynikiem badania skuteczności takiej zmiany. Możesz ją sformułować z właściwym uzasadnieniem, ale nie dopisuj, że na pewno zwiększy frekwencję. W ćwiczeniu nikt jej nie mierzył.

Zbuduj zakończenie wokół odpowiedzi, nie numerów rozdziałów

Zdanie „W rozdziale pierwszym omówiono teorię, w drugim przedstawiono materiał, a w trzecim wyniki” przypomina opis struktury. Może być technicznie prawdziwe, lecz samo nie pokazuje, czego się dowiedzieliśmy. Zacznij od problemu i najważniejszej odpowiedzi, a szczegóły wykorzystaj jako podstawę.

Ziółkowski wiąże zakończenie z bilansem wykonanej pracy i realizacją celu sformułowanego we wstępie. Podkreśla również zgodność wniosków z przesłankami i ich zakresem. Na potrzeby redakcji oznacza to prostą kontrolę: przy każdym ważnym twierdzeniu musisz umieć wskazać fragment pracy, który je uzasadnia.

Nie zamieniaj tej kontroli w kopiowanie całych akapitów. Wybierz te ustalenia, które prowadzą do głównej odpowiedzi. Jeżeli zakończenie zaczyna zawierać pełną listę wszystkich wyników i cytowanych definicji, wróć do pytania, jaki rezultat ma zostać z tego zestawu wyjaśniony.

Przykład zakończenia: wersja przed i po redakcji

Wersja z nadmiernym wnioskiem

„Analiza wykazała, że organizatorzy nie dbają o przygotowanie uczestników. Niepełne informacje powodują problemy podczas zajęć. Cel pracy został w pełni zrealizowany i potwierdzono, że opisy należy poprawić”.

Wersja oparta na materiale z ćwiczenia

„Porównanie sześciu opisów pozwoliło rozpoznać dwa sposoby informowania o wyposażeniu: wskazanie rzeczy do przyniesienia oraz zapewnienie o udostępnieniu ich na miejscu. W jednym opisie nie znaleziono informacji odpowiadającej przyjętemu kryterium. Oznacza to, że samej obecności listy rzeczy nie należy traktować jako jedynej miary kompletności tego komunikatu. Analiza dotyczyła treści wybranych opisów; nie obejmowała przygotowania uczestników ani przebiegu zajęć”.

Druga wersja nie przypisuje organizatorom intencji i nie wymyśla problemów uczestników. Nazywa ważne rozróżnienie oraz granicę odpowiedzi. W prawdziwym licencjacie potrzebowałaby powiązania z rzeczywiście przyjętymi kryteriami i analizą. Nie należy przenosić tego akapitu do pracy o innym materiale przez samą zmianę nazw.

Zauważ także, że odpowiedź nie kończy się hasłem „cel zrealizowano”. Wyjaśnia, co udało się ustalić. Deklarację realizacji celu można napisać dopiero wtedy, gdy wynika z tak przedstawionego bilansu, a nie zamiast niego.

Ograniczenie powinno mówić, czego nie da się rozstrzygnąć

Ogólne zdanie „badanie miało pewne ograniczenia” nie pomaga ocenić wniosku. W naszym ćwiczeniu ograniczeniem jest określony wybór sześciu opisów oraz badanie ich treści, bez obserwacji korzystania z informacji. To bezpośrednio wyznacza, o czym można napisać w zakończeniu.

Nie ma podstawy do twierdzenia o wszystkich organizatorach. Nie wiadomo też, czy opis bez informacji był dla kogoś problemem, ponieważ nie pytano uczestników. Jeżeli uzasadniony dobór obejmuje określony typ materiału i okres, zachowaj te granice również w ostatnim akapicie. Słowo „prawdopodobnie” nie tworzy brakującej podstawy.

Ograniczenie nie musi unieważniać całej pracy. Może pokazać, jaką odpowiedź rzeczywiście uzyskano i jakiego następnego kroku potrzeba. W ćwiczeniu przyszłe badanie mogłoby dotyczyć rozumienia komunikatów przez uczestników. Dopóki go nie wykonano, pozostaje propozycją, a nie dodatkowym wynikiem tego licencjatu.

Co z hipotezą, której nie potwierdzono?

Jeżeli Twój projekt rzeczywiście zawierał hipotezę, odnieś się do jej treści oraz zastosowanego sposobu sprawdzenia. Nie zmieniaj jej po zobaczeniu wyniku tak, aby dopasowała się do uzyskanej odpowiedzi. Nie pisz też o obaleniu dowolnego twierdzenia, jeśli metoda pozwoliła jedynie nie znaleźć wystarczającego potwierdzenia.

W pracy opisowej może nie występować hipoteza wymagająca testowania. W naszym przykładzie nie dopisujemy jej tylko po to, aby zakończenie przypominało cudzy wzór. Odpowiadamy na uzgodnione pytanie. Wymagany sposób przedstawienia pytań i hipotez sprawdź z promotorem oraz właściwymi wytycznymi.

Jeśli nie potrafisz wyjaśnić wyniku własnymi słowami, wróć do jego podstawy. Problem może tkwić w samym opracowaniu, a nie w stylistyce zakończenia. Nie zastępuj brakującej interpretacji kilkoma zdaniami o znaczeniu tematu dla współczesnego świata.

Nie wprowadzaj nowej analizy dopiero na końcu

Nowy dokument, porównanie lub definicja nie powinny pojawiać się jako gotowy argument wyłącznie w zakończeniu, bez wcześniejszego opracowania. Czytelnik musi móc sprawdzić tok rozumowania. Jeśli podczas pisania końca zauważasz brakujące zestawienie, wróć do właściwej części tekstu i oceń, czy rzeczywiście należy je wykonać.

Podobnie potraktuj literaturę. Nie dopisuj przypadkowego cytatu tylko po to, aby ostatnie zdanie brzmiało naukowo. Sposób stosowania odwołań w zakończeniu zależy od wymagań i konstrukcji pracy. Nie przyjmuj bez sprawdzenia uniwersalnej zasady, że w każdym licencjacie są one zakazane albo konieczne.

Długość tej części również wynika z projektu i wytycznych, a nie z jednej liczby podanej w poradniku internetowym. Zakończenie powinno być wystarczające do przedstawienia odpowiedzi, jej znaczenia oraz granic. Sztuczne rozbudowanie powtórzeń nie zwiększy wartości argumentu.

Przeprowadź końcową kontrolę zdań

Przy każdym głównym wniosku zanotuj roboczo miejsce uzasadnienia: wynik, analizowany fragment lub wcześniej przeprowadzony argument. Oddziel własne ustalenie od cudzej teorii. Potem przeczytaj zakończenie obok wstępu i sprawdź, czy obie części opisują ten sam zakres.

  • Każde ważne twierdzenie ma podstawę w treści pracy.
  • Opis materiału i zakres czasu są zgodne z rzeczywistym projektem.
  • Wnioski nie udają oceny zachowań, których nie badano.
  • Propozycje zmian i kolejnych badań są rozpoznawalne jako propozycje.
  • Zakończenie odpowiada na pytanie zamiast wyłącznie streszczać rozdziały.

Po ustaleniu sensu popraw język: usuń ogólne pochwały własnej pracy i zdania zapowiadające, że „należy podkreślić”. Precyzyjne sformułowania przećwiczysz w poradniku o języku naukowym w licencjacie.

Najczęstsze pytania

Czy zakończenie licencjatu powinno tylko streszczać rozdziały?

Nie. Powinno przedstawić odpowiedź wynikającą z całej pracy, jej uzasadnioną podstawę i granice. Krótki bilans może pomóc, ale sama lista zawartości rozdziałów nie wyjaśnia, co ustalono.

Czy można dopisać nową analizę wyłącznie w zakończeniu pracy licencjackiej?

Jeżeli analiza ma uzasadniać wniosek, powinna zostać odpowiednio przedstawiona i opracowana we właściwej części pracy. Czytelnik musi móc sprawdzić jej materiał i tok rozumowania. Zakończenie nie powinno zastępować brakującego opracowania.

Bibliografia

  • Ziółkowski P., Jak pisać prace dyplomowe, licencjackie, magisterskie i podyplomowe? Przewodnik dla studentów, Wydawnictwo Wyższej Szkoły Gospodarki, Bydgoszcz 2017, s. 74-75. Wykorzystano związek zakończenia z celem i bilansem pracy oraz dopasowanie wniosków do przesłanek. Szczegółowych zaleceń autora dotyczących długości i układu nie przedstawiono jako wymagań każdej uczelni.
  • Opisy warsztatów, liczby i oba warianty zakończenia są autorskimi materiałami do ćwiczenia redakcji, a nie wynikami rzeczywistego badania.